تازه‌های کتاب در ایران  - بخش دوم- اردیبهشت‌ماه  139۹ 

 

نسرین پورهمرنگ   


مزرعه/

 تام راب اسمیت/ ترجمه‌ی نادر قبله‌ای/ نشر چشمه/ 327 صفحه

  تام راب اسمیت؛ نویسنده‌ی انگلیسی زبان اهل لندن است که از مادری سوئدی‌تبار و پدری انگلیسی در سال ۱۹۷۹ در لندن متولد شد.

تحصیلات دانشگاهی‌اش را در رشته‌ی شعر و ادبیات انگلیسی در دانشگاه کمبریج به انجام رساند و در سال ۲۰۰۱ از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شد، سپس در ایتالیا در رشته‌ی نویسندگی خلاق به ادامه‌ی تحصیل پرداخت. مدتی را در رسانه‌ی بی‌بی‌سی به عنوان نویسنده مشغول به کار شد و به مدت ۴ سال در ویتنام به عنوان خبرنگار این رسانه به فعالیت مشغول شد.

وی از آن همه بخت و اقبال برخوردار بود که برای نخستین رمان سه جلدی‌اش با عنوان کودک ۴۴ که در سال ۲۰۰۸ منتشر شد جایزه‌ی خنجر فولادی یان فلمینگ را برای بهترین سه گانه‌ی سال توسط انجمن منتقدین ادبی دریافت کند. این داستان براساس پرونده‌ی قاتل زنجیره‌ای معروف روسیه -آندره چیکاتیلو- در دهه‌ی ۱۹۸۰ و دوران حکومت کمونیستی نوشته شده است. وی برای همین کتاب کاندیدای جایزه‌ی کتاب بوکر و جایزه‌ی کوستا شد. همچنین در سال ۲۰۰۹، کودک ۴۴ برنده‌ی جایزه‌ی ویورتون گود رید برای رمان اول و جایزه‌ی گالاکسی بوک شد.

پس از کودک ۴۴ ، این نویسنده‌ی جوان انگلیسی در سال ۲۰۰۹ کتاب دوم خود با عنوان گزارش محرمانه را منتشر کرد، که به واقع تداوم وقایع تاریخی دوران نیکیتا خروشچف است. وی دو سال بعد در تابستان ۲۰۱۱ سومین کتابش با عنوان مأمور ۶ را منتشر ساخت.

رمان مزرعه در سال ۲۰۱۴ منتشر شد. این کتاب برخلاف کتابهای پیشین نویسنده، از روندی تاریخی برخوردار نیست. داستان این کتاب مربوط به زندگی روزمره‌ی انسانها در دنیای نوین است؛ درباره‌ی تنش‌های روانی زندگی آدمها در زندگی شخصی و محل کارشان. 

حکایت داستان از محیط مدرن لندن شروع می‌شود و به روستایی دورافتاده در سوئد ختم می شود؛ از هیاهوی شهری پیشرفته تا فضای سرد و بی‌روح مزرعه‌یی در یک کشور اسکاندیناوی.

نویسنده‌ی کتاب داستان مزرعه را از ماجرایی واقعی که برای خود و خانواده‌اش اتفاق افتاده، روایت می‌کند؛ روایتی که مربوط به عزیمت پدر و مادرش به سوئد و زندگی در مزرعه‌یی دورافتاده آغاز می‌شود. پدرش به او زنگ می زند و می‌گوید مادرش را به تیمارستان برده‌اند. اما مادر از آن‌جا خود را آزاد می‌کند و به لندن برمی‌گردد تا به تام بگوید پدرش در جُرم‌هایی دست دارد و حالا با هم‌دستانش می‌خواهند او را ساکت کنند. 

به نوشته‌ی مترجم در پیشگفتار کتاب اسمیت که در کتاب‌های پیشینش هم نشان داده بود در تصویرسازی مهارت‌های ویژه‌ای دارد، این‌بار هم خواننده را وامی‌دارد که با مکان‌های ناشناخته سوئد آشنا شود؛ مزارع دورافتاده و ایزوله؛ جامعه روستایی شدیداً مردسالار و ناپدیدشدن یک دختر جوان آسیب‌پذیر؛ به شکل روکشی از احترام، که خیلی زود خواننده را مظنون می‌کند به این که چیزی فاسد در این محیط اسکاندیناوی وجود دارد. ولی اسمیت، که مادرش سوئدی است، بازی‌ای طولانی را شروع کرده. هستی دنیایی که او خلق می‌کند و از همان آغاز به شکل پیمان‌هایی پرآسایش و پر از خوشی آشکار می‌شود، فقط برای گمراه کردن ماست.

اسمیت روایت خود را آغاز می‌کند، ادامه می‌دهد، بدون آن که خودش نیز از انتهای ماجرا باخبر باشد؛ گویی وی در این روایتگری سفری را آغاز می‌کند که او را به سمت یک اکتشاف می‌کشاند، اکتشاف از زندگی خانواده‌یی سه نفره که سالها به یکدیگر دروغ گفته‌اند تا ادای آدمهای خوشبخت را دربیاورند. اما نه دروغ و نه خوشبختی هیچ یک تا ابد ادامه نخواهند داشت و همگی روزی خود را آشکار می‌سازند؛ در قالب رنجها و درهای مزمن روانی.

به نوشته‌ی مترجماسمیت در مزرعه، نسبت به کتاب‌های پیشینش، کودک 44، گزارش محرمانه، و مأمور 6، پا را فراتر می‌گذارد و بی‌رحمی‌اش را با شخصیت‌های داستانی‌اش، که این بار از قضا خانواده‌ خودش هستند، به غایت خود می‌رساند. او بدون هیچ رحم و شفقتی با قهرمان‌های داستانش، که از ویژگی‌های اوست، خواننده خود را در موقعیت وحشتناکی می‌گذارد: گناه، تقصیر، مقصر کیست و گناهکار چه کسی است؟ اسمیت در مزرعه دغدغه‌ای را رشد داده که در سه کتاب پیشینش پرورش داده بود. او اگر لئو دمیدوف را در پایان سه‌گانه‌اش، با وجود تمام جنایت‌هایی که مرتکب شده بود، خواه بخشیده شده خواه گناهکار، رها کرد و به حال خود گذاشت تا در زوال خود بپوسد، ولی حالا در مزرعه به خود جنایت رسیده، به جنایتی که در برخورد انسان‌های با یکدیگر و در شرایط طبقاتی متفاوت رخ نمی‌دهد، بلکه در مزرعه با جنایتی روبه‌روایم که اصل و ناب است؛ جنایتی که از جامعه‌ای کوچک ـ خانواده‌ ـ شروع می‌شود و به جامعه‌ بزرگ‌تری در روستایی می‌رسد؛ و سؤال مهم مزرعه این‌جاست که متبلور می‌شود؛ که آیا اصلا جنایت وجود دارد یا نه؟ آیا می‌توان هر انسان را در موقعیت ویژه عامل جُرمی دانست یا نه؟ و مثل آثار پیشش خواننده خود را بدون جوابی به این سؤال، مانند رفتاری که با لئو دمیدوف داشت، رها می‌کند.

  

بی‌پرده: درک زبان و جنسیت /

آلیسون جولی/ ترجمه‌ی ملیحه مغازه‌ای/ 257 صفحه/ انتشارات قصیده سرا

    در کتاب بی‌پرده: درک زبان و جنسیت مولفباکنار نهادن متغیرهایی مانند سن، طبقه اجتماعی، پشتوانه مذهبی، قومی یا هویت‌های نژادی، به زمینه‌هایی می‌پردازد که در آن نقش جنسیت رفتار ما را تعیین می‌کند. نویسنده در زمینه های مورد نظرش از جمله مدرسه، خانواده، محل کار، رسانه و مذهب، به رابطه‌ی زبان و جنسیت می‌پردازد تا نقش این رابطه را در زمینه‌های مورد نظر بر رفتار افراد مورد بررسی قرار دهد.

به گفته‌ی جولی نوع گفتار، لحن، اصطلاحات و کلمات و حتی حرکات سخنران می‌تواند در شنونده تأثیرگذار باشد. سخنران مورد نظر نویسنده، لزوما کسانی نیستند که بر صفحه‌ی نمایش مونیتورها و تلویزیونها ظاهر می شوند. از اعضای خانواده گرفته تا معلمان و اولیای مدرسه و دانشگاه و محل کار بر شکل‌گیری ابعاد اجتماعی جنسیت تاثیرگذار هستند. مفاهیم اجتماعی جنسیت بر رفتار افراد تاثیر می‌گذارد تا آنها بتوانند مقبول جامعه واقع شوند. سرپیچی از این مفاهیم بر روند جامعه‌پذیری افراد تاثیر منفی برجای می‌گذارد.

روند برساخت چنین مفاهیمی بدون تردید متاثر از آن دسته بن‌مایه‌های فرهنگی است که از جامعه‌یی به جامعه‌ی دیگر متفاوت است.

مثالهایی که نویسنده از آنها برای تایید نظراتش استفاده کرده، نمونه‌های در دسترس کشورهای اروپایی بوده است، اگرچه چشم‌اندازهای فکری نویسنده می‌تواند برای خواننده‌ی فارسی‌زبان نیز ملموس باشد.

در ترجمه‌ی کتاب، اگرچه مترجم کوشیده که امانت‌دار متن اصلی باشد، اما بخش‌های کوچکی از کتاب بنا به ملاحظاتی حذف شده است. مترجم برخی مفاهیم را در پاورقی توضیح داده است و منابع را نیز در پایان به طور کامل درج کرده است.

آلیسون جولی؛ نویسنده‌‌ی کتاب  برای ترجمه‌ی فارسی آن مقدمه‌یی نوشته است، در بخشی از این مقدمه چنین می‌خوانیم: این کتاب از سال انتشار آن، یعنی 2018 با استقبال بسیاری روبرو شده است. بخشی از این استقبال به علت علاقه و اشتیاق مردم به موضوعاتی حول محور جنس فیزیکی و جنسیت ساخته و پرداخته جامعه است. کیستی ما و چگونگی ارتباط کسانی که در اطراف ما هستند در مرکز زندگی ما قرار دارد. نزدیک‌ترین روابط ما عمیقاً با جنسیت گره‌ خورده است: چگونه رفتار می‌کنیم، چگونه درک می‌کنیم و چگونه با دیگران به توافق می‌رسیم.

این کتاب بدون در نظر گرفتن سن، طبقه اجتماعی، پشتوانه مذهبی، قومی یا هویت‌های نژادی به زمینه‌هایی می‌پردازد که در آن نقش جنسیت رفتار ما را تعیین می‌کند و با جهان خارج از خود ارتباط برقرار می‌کند. جنسیت محل تلاقی همه ابعاد ما است. ازاین‌رو، ضرورتاً درباره چگونگی تأثیر جنسیت بر زندگی و محیط اطرافمان کنجکاو هستیم.

قدرت خاص قومی، مذهبی و هویت‌های طبقه اجتماعی چه در غرب و چه در ایران با جنسیت به‌صورت پیچیده‌ای گره‌خورده است. دو فصل اول این کتاب جنسیت و زبان‌شناسی را مطرح می‌کند و چگونگی استفاده از زبان را آشکار می‌سازد و نشان می‌دهد چگونه زبان ما را به بسیاری از نقش‌های مختلف در طول زندگی‌مان سوق می‌دهد. فصل‌های دیگر به بررسی رسانه، مدرسه، مذهب، محل کار و روابط فردی می‌پردازد.

امیدوارم روشن‌بینی لازم را در این نوشته بیابید تا شاید به شما کمک کند به درک نقشی که جنسیت در محدود کردن درک‏تان از خود در جهان وجود دارد، نائل شوید. همچنین به راه‌هایی بیندیشید که زبان شما می‌تواند نقش‌های تحمیل شده یا تعلیم داده شده را متوقف کند و راه‌های خلاق و اصیل را بگشاید.