تازه های کتاب در ایران  - بخش دوم- اردیبهشت‌ماه  139۶ 

 

نسرین پورهمرنگ*

 

 

حرکت در مه/

محمدحسن شهسواری/ نشر چشمه/ ۷۲۲ صفحه

حرکت در مه عنوان کتابی است از محمدحسن شهسواری که به تحلیل ساختار و ویژگی های داستان‌نویسی یعنی داستان کوتاه، بلند و رمان متمرکز پرداخته است. این کتاب اگرچه به تحلیل ساختار داستان‌نویسی پرداخته است اما تمرکز بیشتری بر فیلمنامه نویسی داشته است و درباره‌ی جزییات طراحی شخصیت و پلات بحث‌های تفصیلی ارایه داده است.

از محمدحسن شهسواری پیشتر کتابهایی با عنوان میم عزیز،کلمه‌ها و ترکیب‌های کهنه، شهربانو(داستان فارسی) و شب ممکن توسط نشر چشمه منتشر شده است محمدحسنِ شهسواری از داستان‌نویسان سرشناس کشور است که طی پانزده سال اخیر آثار قابل توجهی از وی منتشر شده است. شهسواری در عین اینکه داستان‌‌نویس است خود نیز مدرس این رشته است، از همین‌رو کتاب حرکت در مه با رویکرد آموزشی برای علاقمندان به داستان‌نویسی تالیف شده است. اما با این حال نویسنده خود معتقد است برای نوابغ هیچ گونه کتاب و کلاس آموزشی وجود ندارد.

او می‌نویسد:نه تنها این کتاب، که هیچ‌گونه کتاب آموزشی به درد نوابغ نمی‌خورد. در طول تاریخ، تعاریف زیاد و گاه متضادی از نبوغ و نابغه ارائه شده که فعلا با آن‌ها کاری نداریم؛ اما نوابغ جملگی در یک چیز مشترک هستند: موضوعات را به قبل و بعد از خود تقسیم می‌کنند... پس اگر گمان می‌کنید رمان‌نویسی به قبل و بعد از شما تقسیم خواهد شد، همین الان این کتاب را ببندید و ادامه ندهید.

به نوشته‌ی شهسواری این کتاب و سایر کتاب‌های آموزشی ممکن است به درد کسانی بخورند که یقین دارند نابغه نیستند، اما در عطش آفرینش اثری نبوغ‌آمیز می‌سوزند.

بنا بر توضیحات مولف کتاب حرکت در مه ارائه‌ی یک فرم هفت‌مرحله‌ای برای نگارش رمان است. اما آیا این فرم را باید حتما قبل از شروع رمان پُر کرد؟ نه. آیا در اواسط نگارش رمان، باید آن را تکمیل کرد؟ نه؛ و آیا در پایانش؟ باز هم نه. توجه به این فرم و هرگونه دفترچه راهنما برای نگارش رمان‌نویسی کاملا به نوع نوشتن شما بستگی دارد.

حرکت یک رمان‌نویس در هنگام نگارش رمان، از تاریکی مطلق به سمت روشنایی مطلق است. هرکسی بنا به شکل ذهن خود قبل از نوشتن اولین کلمات رمان، در نقطه‌ای از این سفر است.

نویسنده در مقدمه‌ی کتاب از ضرورت نگارش کتاب خود چنین سخن می‌گوید: از میان معدود آثاری که در زمینه رمان‌نویسی ترجمه شده، من فقط کتاب‌های داستان‌نویسی نوشته رندی اینگرمنسن و پیتر اکونومی و طرح و ساختار رمان نوشته جیمز اسکات‌بل را مفید می‌دانم.

دیگر آن‌که زیربنای تئوریک کتابی که در دست دارید، همین منابع غربی و ترجمه است که در جای جای کتاب به آن‌ها اشاره شده است. به‌خصوص سه کتاب داستان نوشته رابرت مک‌کی، آناتومی داستان نوشته جان تروبی و سفر نویسنده نوشته کریستوفر ووگلر. با این حال به نظر می‌رسد دانش موجود در کتاب‌ها و اصولا هر دانشی، برای تثبیت شدن و قراریافتن در ذهن ایرانی، ابتدا باید از صافی ذهن ایرانی بگذرد. خواهید دید که این کتاب از دل برخورد و پیوند سه علم روان‌شناسی، ادبیات داستانی و اسطوره‌شناسی و نیز برگذشتن آن‌ها از ذهنی ایرانی برآمده است. کوشیده‌ام و امیدوارم که روند بومی‌سازی در این کتاب به ساده‌سازی و از ریخت انداختن اصل این دانش نینجامیده باشد.

 

جنبش زنان در آمریکا/

دان ناردو/ ترجمه‌ی مهدی حقیقت‌خواه/ نشر ققنوس/ ۱۲۰ صفحه

   کتاب جنبش زنان در آمریکا از مجموعه‌ی تاریخ جهان چشم‌اندازی است از سیر وقایع مهم تاریخی در سراسر جهان که به دگرگونی‌های عظیم اجتماعی و تاثیرگذار نه تنها در محدوده‌یی خاص که در سایر سرزمین‌ها نیز منجر شد.

این مجموعه که کتاب جنبش زنان در آمریکا شصت و نهمین عنوان آن است-  با ارائه‌ی زمینه های اجتماعی و فرهنگی هر رخداد تاریخی می‌کوشد تا اثری خواندنی و جذاب به خوانندگان خود ارائه دهد و آنها را تا صفحات پایانی کتاب با خود همراه سازد.     

کتاب جنبش زنان در آمریکا به وقایع تاریخی اجتماعی این کشور از قرن هفدهم میلادی به این سو می‌پردازد، یعنی از زمانی که اروپاییان در آمریکای شمالی اقامت گزیدند. زنان ساکن این کشور کوشیدند تا خود را از شهروندان درجه‌ی دو که تقریباً فاقد هرگونه حقوق اجتماعی و سیاسی بودند به شهروندانی درجه‌ی یک که از حقوقی برابر با مردان برخوردار هستند تبدیل کنند. این امر مهم به یکباره اتفاق نیفتاد و موهبتی هم نبود که از اسمان برای زنان نازل شود. آنان با تلاش خود توانستند مسیر دشوار و پرسنگلاخ کسب حقوق برابر اجتماعی را طی سده های متوالی به آرامی اما پیوسته طی کنند. به واقع از سده‌ی نوزدهم به بعد بود که جنبش زنان آمریکایی که بسیاری از انها نیز مهاجرانی از سایر کشورها به‌ویژه کشورهای اروپایی بودند توانستند به حقوقی از جمله رای دادن، کار کردن در شغل‌هایی مانند پرستاری، معلمی و مددکاری اجتماعی دسترسی پیدا کنند. همچنین حق رأی برای زنان در ایالات متحده در انتخابات محلی و ایالت‌ها طی قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به تدریج کسب ‌شد. تلاش برای کسب این حق در سال ۱۹۲۰ با تصویب اصلاحیه‌ی نوزدهم قانون اساسی ایالات متحده خاتمه یافت. این اصلاحیه بیان می‌دارد که: حق رای برای شهروندان ایالات متحده نباید توسط ایالات متحده و یا هر یک از ایالات بر اساس جنسیت مردود یا محدود شود.

در قرن بیستم به مرور بر گستره‌ی حضور اجتماعی زنان در جامعه افزوده شد. آنان خواستار حقوقی ویژه و استثنایی نبودند بلکه می‌خواستند فقط در تحقق رویاهای کشورشان برای رسیدن به آزادی و پیشرفت سهیم باشند. طی دهه های 1920 و 1930 در خلال دو جنگ جهانی نیاز به نیروی کار زنان افزایش یافت.آنها توانستند با ورود به اتحادیه های صنفی قدرت چانه زنی خود را افزایش دهند. اما تبعیض‌ها نسبت به انان چیزی نبود که به سرعت برطرف شود. زنان در بسیاری از رشته های تحصیلی پذیرفته نمی‌شدند و از درآمد برابر برخوردار نبودند و با کوته فکریهای متعدد رایج در جامعه مواجه بودند. به سبب چنین تبعیضی، در نیمه‌ی دوم دهه ۱۹۳۰، ۶۳ درصد شرکت‌های خدمات عمومی، ۶۵ درصد بانک ها، و ۸۴ درصد شرکت های بیمه از استخدام زنان خودداری می کردند.

با توجه به رشد آموزش عالی طی این سالها، حضور زنان در دانشگاهها افزایش یافته بود اما آنان چه به عنوان دانشجو و چه کارمند و چه استاد با تبعیض روبه‌رو بودند. زنان در این دوره حدود 60- 50 درصد مردان دستمزد دریافت می کردند. ارتقای شغلی‌شان محدود بود و در صورت رکود اقتصادی نخستین گزینه‌های اخراج از محل کار بودند. اما به تدریح با پیدایش دولت‌های رفاه در آمریکا و کشورهای اروپایی، وضعیت اقتصادی و اجتماعی زنان رو به بهبود نهاد.

 کتاب جنبش زنان در آمریکا که نسخه ی اصلی آن در سال ۲۰۱۱ منتشر شد در۶ فصل موضوعی تدوین یافته و به سیر تدریجی تحول حقوق اجتماعی زنان در جامعه‌ی آمریکایی پرداخته است. این فصل‌ها عبارتند از: آزمونِ دشوار نخستین زنان آمریکایی، زنان می‌آموزند چگونه سازمان یابند، راه دراز به سوی صندوق رای، پیدایش زن اجتماعی جدید، خواست فزاینده برابری جنسیتی و تلاش پیگیر برای منزلت اجتماعی و حقوق.

این کتاب شامل تصاویری تاریخی است که درک متن را برای خواننده ملموس‌تر می‌سازد.

 

۱۹۶۸ سالی که جهان را تکان داد/

مارک کولارنسکی / ترجمه ی هوشنگ جیرانی/ انتشارات امید صبا/ ۵۵۲ صفحه

۱۹۶۸ سالی که جهان را تکان داد عنوان کتابی است که به مرور حوادث سیاسی سال ۱۹۶۸ می‌پردازد.

دهه‌ی ۱۹۶۰ میلادی همزمان بود با تحولات فکری فراوان در حوزه‌ی آرمانهای اجتماعی و سیاسی که تجربه‌ی مدرنیته آنها را نوید می داد و سخت به آنها اعتقاد داشت. نقطه‌ی اوج این تحولات فکری، انتقادی در سال ۱۹۶۸ خود را پدیدار ساخت که به وقوع جنبش کارگری- دانشجویی فرانسه در ماه می منجر شد. این تحولات فکری که به دنبال خود جنبش‌های اجتماعی گسترده‌یی را در پی داشت فقط به کشور فرانسه محدود نبود، اگرچه اوج این تحولات در همین کشور به وقوع پیوست.

مارک کولارنسکی محقق و تحلیلگر وقایع تاریخی است که در کتاب اخیر خود به بازخوانی رخدادهای سال تاریخی ۱۹۶۸ به صورت موازی می‌پردازد. او نه تنها به سراغ حوادث می‌رود که شخصیت‌های تاثیرگذار و دیدگاههای آنها را نیز از نقد و نظر دور نمی‌دارد.

کورلانسکی ضمن پرداختن به وقایع تاریخی از شرح شرایط و ویژگی های سیاسی آن دوره غافل نمی ماند تا بازخوانی جنبش‌های مهم آن دوره بدون توجه به زمینه‌های اجتماعی و سیاسی‌شان صورت نگیرد. آنچه کورلانسکی در تلاش برای تبیین شرایط اجتماعی آن دوره بدان پی برده است اینکه روایت‌ها و اسناد موجود از فقری زیاد در توصیف و تحلیل شرایط و زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی آن دوره برخوردارند.

کورلانسکی در بخشی از کتاب خود در توصیف شرایط اجتماعی آن زمان چنین می‌نویسد: سال ۱۹۶۸ با در بر گرفتن دنیای جوانان و موسیقی، سیاست، جنگ، اقتصاد، تظاهرات و رسانه به ما نشان می‌دهد که چگونه به جایی رسیده‌ایم که امروز در آن هستیم. چهار عامل تاریخی به هم پیوستند تا ۱۹۶۸ رقم زده شود: جنبش حقوق مدنی که در آن زمان حرکتی جدید و اصیل بود؛ نسلی که احساس می‌کرد بسیار متفاوت و از خود بیگانه است به گونه‌ای که تمام اشکال اقتدار  را طرد می‌کرد؛ جنگی که بر کل جهان تاثیر گذاشته بود و باعث شد تا همه طغیان‌ها یک هدف را دنبال کنند؛ و تمام این رویدادها نیز در زمانه‌ای رخ دادند که عصر تلویزیون تازه آغاز شده بود و آن قدر جدید بود که هنوز مانند امروز کنترل و پالایش شده نبود و جهت‌گیری نداشت.

 کولارنسکی نویسنده و محققی توانمند است. از جمله کتابهای وی می‌توان بهنمک: تاریخچه جهانی، کد: زندگی‌نامه یک ماهی که دنیا را تغییر داد، تاریخ جهانی باسک، قاره جزایر: در جستجوی سرنوشت کارائیب و عدم خشونت اشاره کرد.