تازه های کتاب در ایران  - بخش ششم- شهریور ‌ماه  139۶ 

 

نسرین پورهمرنگ*

 

 

مسیر آشتی؛ از استبداد به دموکراسی/

دزموند توتو/ ترجمه بهمن احمدی امویی/ نشر کتاب پارسه/ 364 صفحه

   مسیر آشتی: از استبداد به دموکراسیعنوان کتابی است که به تازگی به قلم دزموند توتو و ترجمه‌ی بهمن احمدی منتشر شده است. دزموند توتو؛ سراسقف کلیسای آنگلیکان آفریقای جنوبی شخصیتی شناخته شده در جهان است. نام او در کنار خاطره‌ی جاودان نلسون ماندلای فقید، یادآور دوران دشوار مبارزه با نظام آپارتاید در کشور آفریقای جنوبی است.

او زمانی مبارزه‌ی خود را با نظام نژادپرستی آغاز کرد که ۷۰ درصد از جمعیت کشورش یعنی سیاهان بومی نه تنها حق رای نداشتند که اجازه‌ی حضور در مکانهای عمومی با سفیدپوستان را نیز نداشتند. فرزندانشان از امکان تحصیلی مناسبی برخوردار نبودند و اغلب این جمعیت سی میلیونی سیاه پوست در فقر مطلق روزگار خود را در زاغه‌هایی سپری می‌کردند که دولت دراختیارشان گذاشته بود.

طی سالهایی که ماندلا در زندان به سر می‌برد یعنی در فاصله ی سالهای ۱۹۶۴ تا ۱۹۹۰- کلیسایی که توتو هدایت آن را برعهده داشت نه تنها پناهگاهی برای بسیاری از معترضان سیاه پوست بود که برخی شورشها و جنبش‌های خیابانی نیز از آنجا سازماندهی می‌شد. وی با نامه‌هایی که خطاب به روسای جمهور وقت منتشر می‌کرد، شرایط هشدار دهنده‌ی جامعه‌ی آن روز آفریقای جنوبی را بازگو می کرد. مبادا که کار از کار بگذرد و فرصت اصلاح از دست برود و کشور دچار هرج و مرج شود. او همچنین معترضان انتقام‌جو را که در مرگ عزیزانشان خشمگین و عنان گسیخته می‌نمودند به ارامش فرا می‌خواند و مسیر مبارزه را در عین حفظ آرامش و خویشتنداری ترسیم می‌کرد. او بارها از سازمانهای بین‌المللی خواسته بود تا با تحریم اقتصادی رژیم آپارتاید، این نظام استبدادی را زیر فشار قرار دهند.

پس از آزاد شدن ماندلا در سال ۱۹۹۰ و کسب مقام ریاست جمهوری در سال ۱۹۹۴، وی از طرف ماندلا ریاست کمیتۀ یی به نام کمیسیون حقیقت و آشتی را عهده‌دار شد. وظیفه‌ی این کمیسیون ثبت و ضبط خاطرات و تجربه های تلخ همه‌ی کسانی بود که در طول دوره‌ی نظام اپارتاید، از ناحیه‌ی مقامهای نظامی و امنیتی دچار شکنجه و عذاب شدند. قربانیان یک به یک می‌امدند و در جلسات عمومی این کمیسیون شرکت می‌کردند و پرده از وحشی‌گریهای مقامهای حکومتی و پلیس بر‌می‌داشتند. جالب است که بدانیم این کمیته ماهیتی کاملا مسیحی داشت و برای انتقام‌گیری تشکیل نشده بود. هدف اعضای کمیته ثبت و ضبط بخشی از تاریخ شفاهی سرزمین شان بود تا جامعه‌ی جهانی و نسل‌های اینده‌ی این کشور از رنجی که پدران و مادرانشان در این سرزمین برده‌اند آگاه شوند و قدر نعمت آزادی و حقوق بشر به دست آمده را بدانند. قرار بود قربانیان پس از بیان رنجهایشان، افراد خطاکارو ظالم را در صورتی که به خطاهایشان اقرار کنند مورد عفو بخشش قرار دهند تا مسیر دمکراسی در این کشور تازه از بند گُسسته هموار شود.

اسقف دزموند توتو شخصیت مبارز و آزادی‌خواه آفریقای جنوبی که چند سال پیش از پیروزی مبارزات مردم سرزمینش، یعنی در سال ۱۹۸۴ به دریافت جایزه‌ی صلح نوبل نایل شده بود، در کتابی که با عنوان مسیر آشتی: از استبداد به دموکراسی نگاشته است، مسیر دشوار تشکیل کمیته‌ی حقیقت و آشتی، مشکلات حقوقی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی پیش روی کمیته و دستاوردهای آن را توضیح دهد.

توتو متاثر از باورهای عمیق مسیحی اش، دستاوردهای این کمیته را از معجزه‌های خداوند می داند. کتاب در جاهایی رنگ روایت به خود می‌گیرد، در جاهایی به قالب موعظه‌های مسیحی در‌می‌آید و گفتارها پیچیده می‌شود. گاهی بحث‌های حقوقی پیش کشیده می‌شود اما وقتی به بیان خاطرات ستمدیدگان می‌پردازد تالم و همدردی خواننده را برمی‌انگیزد.

توتو با نگارش این کتاب قصد آن دارد تا به خوانندگانش که چه بسا بسیاری از آنان تجربه‌ی زندگی در نظامی مستبد را داشته و یا همچنان دارند بگوید که مسیر رسیدن به دمکراسی، هیچ‌گاه هموار و امن نبوده است و از نظر زمانی نیز امکان پیمودنش در مدت زمانی کوتاه میسر نیست. این مسیر پروژه‌یی ملی است که تنها با همکاری همه‌ی مردم و سازمانها و نهادهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی میسر است.

توتو و همکارانش در کمیسیون حقیقت و آشتی اگرچه در پی انتقام‌گیری از عوامل حکومت آپارتاید نبودند، اما قصد انکار و به فراموشی سپردن آن را نیز نداشتند. این کمیسیون در پی آن بود تا ضمن آگاهی از دهشت‌های روزگار سپری ‌شده‌ی مردمان سرزمینش، آنان را به صبر و صداقت و بخشندگی تشویق و تحریض کند، تا دنیایی جدید و انسانی‌تر بسازند.

به قول نلسون ماندلای فقید  کمیسیون حقیقت و آشتی آفریقای جنوبی نور بود که بر زندگی همه ما تابیده شد... در طول برگزاری جلسات دادگاههای عمومی این کمیسیون، دزموند توتو همه دردهای مشترک، افسوس‌ها، امیدها و اعتماد و باور ما را به آینده، به نمایش گذاشت.

 

تابستان غم‌انگيز ساموئل اس/

جی. پی. دانیلوی/ ترجمه‌ی رضا اسکندری‌زاده/ نشر هیرمند/ 89 صفحه

جیمز پاتریک دانليوی نويسنده‌ی ايرلندی آمريكايی است. او پس از پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۶تحصیل در رشته‌ی میکروبیولوژی در كالج ترينيتی دابلين را آغاز کرد.اما مصاحبت با چهره‌های ادبی و فرهنگی پس از جنگ جهانی دوم در کافه‌های دابلین علاقه‌ی او را به ادبیات و نویسندگی افزایش داد. تحصیل در رشته‌ی میکروبیولوژی را به علت علاقه به نویسندگی رها کرد و شروع به نوشتن در ژانر اجتماعی - كمدی سياه نمود. رمان مرد زنجبیلی در ایوان کلبه‌ی کوچکی در ناحیه‌ی روستایی ویک‌لو در ایرلند آغاز کرد. اما جالب است که بدانیم انتشار و فروش کتاب او از همان ابتدا در ایرلند و آمریکا ممنوع اعلام شد و نسخه‌های موجود سوزانده شد. اما موفقیت اثر او چیزی نبود که با این‌گونه برخوردهای سلبی از میان برود و محو شود. دانلیوی با انتشار این کتاب به پول و شهرت رسید.

۴۵ میلیون نسخه از این کتاب تا کنون فروش رفته است و به ۲۵ زبان دنیا ترجمه شده است. این کتاب از زمان چاپش در دهه‌ی ۴۰ تاکنون همواره منتشر شده است و در فهرست یکصد رمان برتر قرن بیستم در رده‌ی ۹۹ قرار گرفته است.

این نویسنده‌ی ایرلندی در سال 2016 جايزه‌‌ی يک عمر دستاورد هنری نويسندگان ايرلندی را از آن خود كرد و همچنين كالج ترينيتي او را به دريافت دكترای افتخاری نايل نمود. او اینک در سن ۹۱ سالگی(متولد ۱۹۲۶) در املاك خود به نام لوينگتون‌پارک در حومه‌ ی دابلين سكونت دارد و نویسنده‌یی شناخته شده در جهان است.دانلیوی معتقد است: نویسندگی، یعنی هنرِ بدل کردنِ بدترین لحظات زندگانی به پول. به نظر می‌رسد او در این هنر موفق بوده است.

جیمز پاتریک دانليوی در رمان کوتاه تابستان غم‌انگيز ساموئل اس رنجهای یک بیمار روانی را به تصویر می‌کشد که برای مداوا به مهد روانكاوی آن دوران، يعنی ويَن دهه‌ی 60 می‌رود. اما روانكاو نه تنها موفق به درمان این بیمار نگون‌بخت نمی‌شود که ضمن آزرده تر ساختن او، خود نیز دچار روان پریشی می‌شود.

نویسنده می‌کوشد تا نشان دهد که چیزهایی که انسان به آنها اعتقاد هم ندارد، گاهی می تواند سد راه او شوند و او را از راه رفتن باز دارند. کسی هم که حاضر نیست برای تغییر مسیر زندگی‌اش کمترین تلاش و حرکتی انجام دهد، بیش از آنکه از حصارهای اجتماعی رنج ببرد از بیماری‌های ذهنی‌اش در عذاب است.

ستون نویس مجله‌‌ی تايم ‌در گزارشی درباره این کتاب چنین نوشت: دانليوی در اين اثر كوتاه، به شرح نبرد كوچكِ تنازع‌بقای روح در اتاق‌خواب و قلب‌های جهانيان می‌پردازد. ساموئل اِس اين قهرمان مقيّد به اصول تک‌روانه‌ی فردی، سرزنده‌ترينِ ماه‌زدگان است.

دانلیوی از راوی سوم شخص برای روایت متن و راوی مونولوگ برای افکار جاری در ذهن شخصیت اصلی رمان استفاده می‌کند. از مشهورترین آثار وی می‌توان به مرد منحصربه‌فرد، قصه‌ی نیویورک، پیازخورها و سعادت ددمنشانه‌ی بالتازار بی اشاره نمود.

نشر هیرمند پیش‌ از این رمان مرد زنجبیلی را از این نویسنده منتشر کرده بود.

 

زیر پر فرش/

مرتضی مظلومی/ انتشارات دانش‌نگار/ 368 صفحه

   زیر پر فرش روایتی است از روابط اجتماعی مردم ایران که علاوه بر دیدگاه جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی، از رویکرد روانشناسی اجتماعی نیز بهره می‌برد. نویسنده‌ی کتاب بخشی از عمر خود را (بیست و هشت سال) در ایران سپری کرده است و بخشی را (سی و پنج سال) نیز در خارج از ایران. حاصل این همزیستی‌ها، مشاهده‌ها و تجربه‌ها به نگرشی ختم شده است که نویسنده کوشیده تا در این کتاب با محور قرار دادن روابط اجتماعی مردم ایران و معضلی که این روابط از آن رنج می‌برد به تبیین مسائل بپردازد.

 به گفته‌ی نویسنده این کتاب تعبیر آشنا- ناشناس از مسائل و ابهامات روابط اجتماعی مردم ایران است. به گفته‌ی مظلومی تعبیر آشنا در واقع شناختی از این روابط است که در بیست‌و هشت سال زندگی در داخل ایران به آن رسیده‌ام و تعبیر ناشناس بررسی و نگرش جامعه ایران از دور است به همین دلیل به تفسیری از آشنا و ناشناس از جامعه و روابط اجتماعی ایران در کتاب زیر پر فرش پرداخته‌ام.

نویسنده ضمن اشاره به پیشینه‌ی درخشان و تمدن‌ساز مردمی که اینک دچار نابسامانی های اجتماعی فراوان هستند می‌افزاید: کتاب زیر پر فرش موانع و سدهای رسیدن به زندگی اجتماعی خوب در ایران را تشریح کرده و تنها به بازگو کردن مشکلات بسنده نکرده بلکه با ارائه راهکارهایی برای تعدیل و از بین بردن مشکلات سعی در شفاف‌سازی روابط اجتماعی داخل ایران کرده است.

وی برای تالیف کتاب خود از شصت منبع ایرانی و غیر ایرانی استفاده کرده است که از این تعداد ۲۵ منبع به زبان فارسی می‌باشد. تالیف این اثر هیجده ماه زمان برده است. نویسنده با بازنمایی منش‌های رفتاری و فرهنگی مردم ایران کوشیده است برخی از آنها را مورد نقد و بررسی قرار دهد.

عناوین فصل‌های این کتاب این‌گونه تنظیم شده است: آیا به یکدیگر اعتماد داریم، آشنا کیست، آیا با خود صادق هستیم، آیا خودفریبی می‌کنیم، آیا با هم مهربان هستیم، آیا می‌توانیم تغییر کنیم، آیا گفت و شنود موثر داریم، آیا دروغ می‌گوییم آن را می‌پذیریم، آیا مجبور به تعارف می‌باشیم، آیا ستیزه جویانه گفتگو می‌کنیم، آیا مسئولیت‌پذیر هستیم، آیا خود محور خودپرست و خودشیفته می‌باشیم