تازه های کتاب در ایران  - بخش هشتم- آبان‌ماه  139۵ 

 

نسرین پورهمرنگ

 

 بهیموت/

توماس هابز/ ترجمه‌ی حسین بشیریه/ نشر نی

بهیموت عنوان کتابی است از توماس هابز؛ فیلسوف انگلیسی قرن هفدهم که به تلزگی حسین بشیریه آن را ترجمه و نشر نی منتشر کرده است.

بهیموث واژه‌یی عبری است که در کتاب عهد عتیق به حیوانی خیالی اطلاق شده است که از جثه و هیبتی عظیم برخوردار است. این واژه به استعاره از اشیای غول‌پیکر نیز به‌کار برده می‌شود. میخاییل بولگاکف؛ رمان نویس فقید روسی در اثر مشهورش  مرشد و مارگاریتا از واژه‌ی بهیموث برای نامگذاری گربه‌‌یی که سخن می‌گوید و از‌قضا دستیار شیطان است استفاده کرده است.

در تفسیرهای مربوط به کتاب مقدس یهودیان و سنت‌های برجای مانده از آیین آنان، کشتن این حیوان نه تنها سبب نحوست و شور‌بختی می شود، بلکه از اساس کاری ناممکن است و تنها پدید‌آورنده‌ی آن یعنی یهو توانایی کشتن آن را دارد. بر طبق باورهای قوم یهود، در پایان جهان ضیافتی برپا می‌شود. در این ضیافت  بهموت و لویاتان به همراه سیمرغ در آن حضور پیدا خواهند کرد.

در مقدمه‌ی این کتاب مترجم انگیزه‌ی خود را برای انتخاب این اثر برای ترجمه نه تنها ارتباط آن با تحلیل علل و عوامل وقوع نخستین انقلاب صنعتی در انگلستان بلکه ربط و پیوند نظری آن به کتاب لویاتان است. لویاتان توصیف و تحلیل گذار از وضع طبیعی به جامعه‌ی مدنی و دولت و استقرار قدرت و حاکمیت و تبعیت و فرمانبرداری است در حالی که بهیموت توصیف روند قهقرایی یعنی فروپاشی حاکمیت و دولت و گسترش نافرمانبرداری و بازگشت به وضع طبیعی و عودت ددمنشی و جنگ همه بر ضد همه است.

بهیموت تنها کاربرد نظریه‌ی عمومی لویاتان در یک نمونه‌ی خاص تاریخی نیست، بلکه زمینه‌ی پیدایش حوزه‌ی فکری دیگری در اندیشه‌ی هابز را فراهم می‌کند و به تولید دانش سیاسی جدید می‌انجامد که می‌توان از آن به‌عنوان آموزش یا تربیت سیاسی نام برد.

جین همپتن خطوط کلی دیدگاه هابز در لویاتان را به طور ساده این‌گونه شرح می‌دهد:جهانی را به تصور درآورید که در آن مردم بیآنکه تحت هیچ گونه حاکمیتی باشند و در واقع بی‌انکه جامعه‌یی با هم شکل داده باشند زندگی می کنند . این حالت طبیعي طبق نظر هابز حالت جنگ خواهد بود که در آن افراد بناگزیر در تضاد و کشمکش باهم قرار خواهند گرفت و باهم خواهند جنگید و بنابراین زندگی انان در این حالت فرادی، فقیرانه، ناخوشایند، حیوانی و کوتاه خواهد بود. به اعتقاد همپتن هابز می گوید انسانها برای حفظ زندگی‌شان  و برای رسیدن به زندگی راحت، جوامع سیاسی را خلق و حفظ کرده‌اند (و عاقل بوده‌اند که چنین کرده‌اند) تا صلح و شرایط لازم برای تجارت را تامین کنند. اما او معتقد است که یگانه شکل جامعه‌ی سیاسی کارآمد که می تواند به این اهداف نایل شود جامعه‌یی است که تحت حاکمیت فرمانفرمایی باشد که قدرت مطلق بر مردم داشته باشد.(فلسفه سیاسی، ترجمه‌ی خشایار دیهیمی)

در بهیموت، هابز شرایط عکس نظم و قرارداد اجتماعی را تبیین می‌کند، یعنی شرایطی که مردم قراردادی با خود نمی‌بندند تا بخشی از حق حاکمیت و قدرت متعلق به خود را به اراده‌یی برتر از خویش واگذار کنند. از نظم و قرارداد اجتماعی خبری نیست و به جای قدرت مشروع، هرج و مرج همه جا را فراگرفته است. قدرت بی‌نظمی و هرج و مرج به‌قدری است که کسی را توان از میان بردن چنین بی‌نظمی را نیست.

گفتنی اینکه توماس هابز فیلسوف انگلیسی است که در اواخر قرن شانزدهم در ۱۵۸۸ در وست پورت  در خانواده‌یی متدین به دنیا آمد. چهارده سال بیشتر نداشت که در دانشگاه آکسفورد پذیرفته شد.در نوزده سالگی از تحصیل فراغت یافت و در همین دانشگاه به تدریس منطق پرداخت. مدتی را به عنوان معلم خصوصی چارلز استوارت، شاهزاده‌ی تبعیدی ولز به کار مشغول شد. سپس به محافل علمی انگلیس، فرانسه و ایتالیا راه پیدا کرد. او در سال ۱۶۳۷ رساله‌ی صغری را نوشت و در ۱۶۴۰ عناصر قانون را منتشر ساخت.

تا سال ۱۶۵۱ در فرانسه زندگی کرد. در همان سال‌ها که در این کشور زندگی می کرد نگارش دو کتاب اصول فلسفه سیاست و شاهکار خود، لویاتان را به پایان رساند.. هابز در سان ۸۴ سالگی زندگینامه خود را به زبان لاتین نوشت. او سپس ایلیاد و ادیسه را به انگلیسی ترجمه کرد و در سال ۱۶۷۹ در سن ۹۲ سالگی  درگذشت.

مترجم این اثر دکتر حسین بشیریه، استاد رشته‌ی جامعه‌شناسی سیاسی دانشگاه تهران است.

 

در جست‌وجوی زمان از دست‌رفته: در سایه دوشیزگان شکوفا/

استانیسلاس برزه و استفن اوئه/ ترجمه‌ی محمود گودرزی/ انتشارات چترنگ/ ۱۰۰ صفحه

در جست‌وجوی زمان از دست‌رفته: در سایه دوشیزگان شکوفا عنوان رمانی است که استانیسلاس برزه و استفن اوئه آن را از جلد دوم رمان مارسل پروست با عنوان در جست و جوی زمان از دست رفته اقتباس کرده و روایت جدیدی را عرضه کرده‌اند. روای داستان نوجوانی است که به زندگی آدمهایی که در پلریس با انها آشنایی دارد می‌پردازد. او پس از مدتی به همراه مادربزرگش به شهر بلبک، که شهر مورد علاقه‌ی اوست سفر می‌کند و با کارمندشان فرانسوا، مدتی را در تنهایی و آرامش در یک مهمانسرا اقامت می‌کنند. اما با باز شدن پای افراد جدید به زندگی‌شان ماجراهای تازه‌تری نیز اتفاق می‌افتد.

این کتاب در سال ۱۹۱۹ در فرانسه انتشار یافت و در همان سال نیز برنده‌ی جایزه‌ی گنکور شد. همراه شدن ماجراهای این کتاب با تصاویری که که یکی از نویسندگان کتاب - استفن اوئه- آنها را نقاشی کرد، بر جذابیت این اثر روایی افزوده است.

ماجراها به گونه‌یی پردازش شده‌اند که حتی امروز نیز می‌تواند برای خوانندگان علاقمند آثار فاخر جذاب باشد، به ویژه آنکه روایت این ماجراها با تصویرپردازی همراه شده است.

در مقدمه‌ی این کتاب به قلم ناشر چنین آمده است: میل به مطالعه آثار کلاسیک و برجسته جهان که اکثرا حجیم هستند و نثر سنگینشان خارج از حوصله خواننده شتاب‌زده، روز به روز کمتر و کمتر می‌شود. آثاری چون جنگ و صلح، دن‌کیشوت، در جستجوی زمان از دست رفته، ایلیاد و اودیسه.

در چنین شرایطی وظیفه فرهنگی خود دیدیم گامی برداریم هرچند کوچک، در راستای بهره بردن از آثار فاخر و کلاسیکی که بیم آن می‌رود به دست فراموشی سپرده شوند. آثاری که خواندنشان برای مخاطب فرهیخته بایسته است و افسوس که هیچ‌گاه فرصت مناسبش دست نمی‌دهد.

و این جرقه اولیه شد برای آغاز مجموعه رمان‌های مصور نشر چترنگ. مجموعه‌ای که فرایند انتشارش بس پرزحمت و طاقت‌فرساست، اما شوق رسیدن به هدف در کاممان شیرینش می‌کند. در مجموعه‌ای که جلدی از آن را در دست دارید، سعی‌مان بر آن است که آثار کلاسیک و شاخص جهان با حجمی کمتر و ظاهری متنوع‌تر، ذوق خواندن را در مخاطب کم‌حوصله‌تر و جوان‌تر بیدار کند و شاید بهانه‌ای بسازد برای مطالعه اصل این آثار. امید که گام‌های کوچکمان، هرچند ناچیز، به هدف نزدیکمان کند.

 

دغدغه‌های یک زن ایرانی در جنگ جهانی دوم (مکتوبات و داستان‌های دکتر هما امامزاده )/

تدوین و مقدمه مسعود کوهستانی‌نژاد/ ناشر مؤلف/ ۲۳۷ صفحه

 دغدغه‌های یک زن ایرانی در جنگ جهانی دوم با عنوان فرعی مکتوبات و داستان‌های دکتر هما امامزاده، مجموعه‌یی است که مسعود کوهستانی‌نژاد آن را تدوین کرده و به بیان خاطرات دکتر هما امامزاده می‌پردازد. دکتر هما امامزاده یکی از هزاران زن ایرانی بود که طی سالهای جنگ جهانی دوم در ایران می‌زیست. ایران باوجود دور بودن از میدانهای اصلی جنگ به خاطر شرایط چغرافیایی، از موقعیت استراتژیک برای ارسال تدارکات به میدانهای جنگ روسیه که آن زمان در صف متحدین قرار داشت، برخوردار بود. دولت ایران با وجود اعلام بی‌طرفی نتوانست از حاشیه های این جنگ خانمان‌سوز به دور بماند و سرانجام به بهانه‌های واهی در شهریور ۱۳۲۰ به اشغال متفقین درآمد.

همچنانکه اشاره شد هما امامزاده یکی از هزاران زن ایرانی بود که در آن سال‌های پرالتهاب در این سرزمین می‌زیست و مشاهده‌ها و تجربه‌های خود را از وقایع آن زمان طی سالهای ۱۳۲۲ تا ۱۳۲۴ به تحریر درآورده است. 

مسعود کوهستانی‌نژاد؛ تدوینگر این کتاب در مقدمه‌ی آن درباره‌ی هما امامزاده چنین نوشته است: وی فرزند سیدحسن قمشه‌ای (هیربد) و از نوادگان میرزامحمد خلیل بن عبدالواسع امام جمعه قمشه‌ای است. وی در شوال 1325 قمری، آذر 1286 متولد شد. محل تولد نامعلوم است. وی یک زن مذهبی و معتقد به باورهای دینی بود. در عین حال بخش مهمی از مکتوباتش به بحث در مورد وضعیت زن در جامعه ایران در جنگ جهانی دوم اختصاص دارد.

 در بخشی دیگر از مقدمه چنین آمده است: مکتوبات و داستان‌های امامزاده تجلی بارز احساسات و واکنش‌های یک زن روشنفکر مذهبی ایرانی نسبت به اشغال کشور خود و مشکلات و معضلات اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی ناشی از چنین وضعیتی در کشور است. مکتوبات و داستان‌های مورد بحث در واقع بیانگر ابعاد پنهانی از عکس‌العمل روشنفکر ایرانی است. این کتاب در چهار فصل با عنوان‌های مکتوبات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی، مکتوبات مذهبی، مکتوبات زنان و داستان‌ها تدوین شده است.

فصل نخست همانگونه که از عنوانش پیداست به مسائل سیاسی کشور و از جمله سخنان و ارای نمایندگان مجلس پرداخته است.

در بخش دوم به ضرورت آزادی بیان و تعلیم و تربیت برای ملت خوابزده اشاره می‌شود و به این نکته‌ی ظریف اشاره می کند که البته به ضرب شلاق هرکسی از خواب بیدار می‌شود مگر اینکه مرده باشد.

نویسنده در بخشی از فصل سوم کتاب خود چنین می‌نویسد: با کمال تاسف و تاثر باید اقرار کنیم که بعضی مردم مشرق زمینی چون بدون چون و چرا کورکورانه هر چیز را قبول می‌کند، از عالم تمدن عقب مانده‌اند. خداوند متعال کسانی را که تعقل می‌کنند و بدون فکر کاری نمی‌کنند، دوست دارد. قرآن خواندن پی در پی به معنی آن بردن، غلط است و غرور و خودپسندی که در مرد وجود داشته باشد، نیز عملی است شیطانی که آنها را از خدا دور می‌کند.

در باره‌ی فصل پایانی این کتاب با عنوان داستان‌ها چنین آمده است: قضیه جنگ جهانسوز 1939 الی 1945 را شرح داد و استخدام مستشاران و آئین‌نامه و نان سیلو و کوپنی و شکر سرخ و نبودن قماش و عده بی‌گناه ایرانی و محروم شدن از حق خود را با یک زبان شیرین بیان کرد و گفت: به خدا قسم که حقیقت است و افسانه نیست.