مرور  کتاب  - بخش ششم - شهریورماه  1394 

 

نسرین پورهمرنگ   


مردم در سیاست ایران/

یرواند آبراهامیان/ ترجمه‌ی بهرنگ رجبی/نشر چشمه/ 189 صفحه

یرواند آبراهامیان؛ تاریخ‌نگار ارمنی-ایرانی، در سال 1319 در ایران به دنیا آمد. 10 سال بعد یعنی در 1329 به همراه خانواده به بریتانیا مهاجرت کرد و تحصیلات دبیرستان و دانشگاهی خود را در همانجا پی گرفت. در سال 1342 درجه‌ی کارشناسی و سپس کارشناسی ارشد خود را در رشته‌ی تاریخ از دانشگاه آکسفورد دریافت کرد. وی سپس به آمریکا مهاجرت کرد و درجه‌ی دکترای خود در رشته‌ی تاریخ را از دانشگاه کلمبیا در سال 1348 دریافت نمود. وی به واسطه‌ی تخصص خود در تاریخ خاورمیانه و ایران، در دانشگاههای پرینستون و آکسفورد به تدریس تاریخ این دو منطقه پرداخت. همچنین در کالج باروک دانشگاه نیویورک تاریخ جهان و خاورمیانه را تدریس می‌کند.

از جمله آثار وی می‌توان به ایران بین دو انقلاب، اسلام رادیکال:مجاهدین ایرانی و تاریخ ایران مدرن اشاره کرد. ایران بین دو انقلاب و تاریخ ایران مدرن وی تاکنون به فارسی و داخل ایران منتشر شده بود. مردم در سیاست ایران سومین اثر این نویسنده است که به تازگی در ایران منتشر شده است.

این کتاب حاوی پنج پژوهش موردی است که به حضور و نقش مردم در حوزه‌های عمومی اجتماعی و سیاسی پرداخته و تاثیر آن را در تصمیم‌گیری‌های مقامهای سیاسی مورد ارزیابی قرار داده است.

این مقاله‌ها با این عنوانها تالیف شده‌اند: نقش جمعیت‌های مردمی در انقلاب مشروطه‌ی ایران، نقش جمعیت‌های مردمی در سیاست ایران؛ ۱۳۳۲ـ۱۲۸۵، نقش جمعیت‌های مردمی در انقلاب ایران، کمونیسم و مسئله‌ی اشتراک در ایران: حزب توده و فرقه‌ی دموکرات و شکل‌گیری پرولتاریا در ایران مدرن، ۱۳۳۲ـ۱۳۲۰.

این مقاله‌ها در یک زمان نوشته و منتشر نشده‌اند. اما نویسنده در همه‌ی آنها تقریبا" خط فکری مشخصی را دنبال کرده و آن تایید تاثیر حضور مردم در حوزه‌های عمومی اجتماعی- سیاسی بر تصمیم‌گیریهای صاحبان قدرت سیاسی بوده است.

دو مقاله‌ی نخست کتاب در سالهای پایانی دهه‌ی 60 میلادی نوشته‌ شده‌اند. در مقاله‌ی نقش جمعیت‌های مردمی در انقلاب مشروطه‌ی ایران همانگونه که از عنوانش پیداست، نویسنده به وقایعی می‌پردازد که در نهایت به امضای فرمان مشروطیت منجر می‌شود. حضور مردم در حوزه‌ی عمومی سیاست در مقاله‌ی دوم پیگیری می‌شود و به‌طور مشخص حوادث منجر به کودتای 1332 در این مقاله مورد تحلیل قرار می‌گیرد.

نقش جمعیت‌های مردمی در انقلاب ایران عنوان مقاله‌ی سوم است که 40 سال بعد از دو مقاله‌ی نخست نوشته شده است، اما نویسنده همان خط فکری را نیز در این مقاله دنبال می کند و سهم گروههای مردمی در پیشبرد انقلاب 1357 را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

در مقاله‌ی چهارم نویسنده به سرخوردگی‌های مردمی و فرقه‌ی دمکرات آذربایجان از عملکرد سازمانهای سیاسی و به ویژه حزب توده می‌پردازد و تداوم تلاشهای مردمی را در مبارزه‌های خودبنیاد پیگیری می‌کند.

مقاله‌ی پنجم متن ویرایش شده‌ی یک سخنرانی دانشگاهی است. در این سخنرانی آبراهامیان به فراز و نشیب‌های جنبش کارگری ایران می‌پردازد و به تبیین حرکت‌هایی می‌پردازد که این جنبش به واسطه‌ی آنها توانست برخی از خواسته‌های خود را به کرسی بنشاند.

دربخشی از مقدمه‌ی مترجم این کتاب چنین آمده است:"موضوع محوری پژوهش‌های یرواند آبراهامیان در این کتاب، تغییرات و تحولاتی است که نه از گذر گفت‌وگوها و بده بستان‌های سیاستمداران حرفه‌ای پشت درهای بسته، بلکه به واسطه حضور مردم در خیابان یا همبستگی اصناف و جمعیت‌ها برای رسیدن به خواسته‌هایی جمعی به دست آمده. این پژوهش‌ها از قدرتی می‌گویند که بی قدرتان جامعه دارند و از نقشی عمده که در شماری از گره‌گاههای تاریخ ایران داشته‌اند- و البته که این نقش آفرینی همیشه هم به حماسه‌هایی پرشور آفرین نینجامیده و گاه ناکامی‌هایی حاصل آورده که زندگی نسل‌هایی را به باد داده‌اند. این مقاله‌ها بررسی قوت‌ها و ضعف‌های چند نمونه از جنبش‌های مردمی در فرازهای تاریخی مهم این سرزمین‌اند، چند و چونی در این پرسش که آدم‌های کوچه و خیابان چه طور کوشیده‌اند فردایشان را بهتر کنند، کجاها موفق بوده‌اند و کجاها شکست خورده‌اند. ‌ "