تازه‌های کتاب در ایران  - بخش یازدهم-بهمن ماه  1394 

 

نسرین پورهمرنگ   


 

ردِ گُم/

آله‌خوکارپانتیه / ترجمه‌ی ونداد جلیلی/ نشر چشمه/ ۳۲۴ صفحه

آله‌خو کارپانتیه؛ را مقاله نویس؛ موسیقی شناس و یکی از رمان نویسان مشهور آمریکای لاتین و اهل کوبا می‌دانند اما او در شهر لوزان سوییس به دنیا آمد. پدرش معماری فرانسوی و مادرش معلم زبان روسی بود.او نیمی تبار فرانسوی و نیمی تبار روسی داشت. در هشت سالگی به همراه پدر و مادرش به کوبا مهاجرت کرد و او در همانجا به تحصیل پرداخت. تحصیلات دانشگاهی را در دانشگاه هاوانا به الهام از شغل پدرش در درشته‌ی معماری آغاز کرد؛ اما جدایی پدر و مادر؛ انگیزه ی ادامه‌ی تحصیل را از او نیز گرفت. کارپانتیه از آن زمان به طور جدی‌تر به مقاله‌نویسی برای روزنامه‌ها و مجله‌ها پرداخت و تمرکز خود را بر روی موضوعات فرهنگی و سیاسی قرار داد. کارپانتیه ایده‌های چپگرایانه داشت و به همین علت نیز مدتی را در زندان سپری کرد. او از طرفداران انقلاب کوبا و کاسترو بود.

 وی سپس به داستان نویسی روی آورد و به قول کارلوس فوئنتس: آله‌خو کارپانتیه انقلابی در رمان آمریکای لاتین به پا کرد. او ناتورالیسم را به اوج رساند و خالق رئالیسم جادویی بود. کارپانتیه زبان اسپانیایی باروک را در نگارش ادبیاتی به کار بست که به جای تقلید از واقعیت، آن را تقویت می‌کند و بسط می‌دهد ما وارثان میراث زبان و خلاقیت او هستیم. ما همه بازماندگان کارپانتیه‌ایم.

درست است که همگان گارسیا مارکز را خالق رئالیسم جادویی می‌دانند؛ اما شاید به سبب شهرت مارکز اهمیت کار کارپانتیه این میان نادیده گرفته شده باشد. کارپانتیه به زبان اسپانیایی می‌نوشت و با الهام از روح حاکم بر فرهنگ مردم کوبا و زبان موسیقی؛ آثار خود را به نگارش در می‌آورد.

هارولد بلوم نیز درباره‌ی نقش کارپانتیه در ابداع سبک رئالیسم جادویی چنین می‌گوید: رئالیسم جادویی که با صد سال تنهایی گابریل_گارسیامارکز مشهور شد، اساساً از ابداعات کارپانتیه است کارپانتیه بی‌تردید نابغه‌ی ادبیات آمریکای لاتین در مهم‌ترین دوره‌ی ادبی این قاره، نیمه‌ی دوم قرن بیستم، است.

نخستین اثر ازکارپانتیه سالها پیش- همزمان با ترجمه ی صدسال تنهایی مارکز- در ایران با عنوان انفجار در کلیسای جامع با ترجمه‌ی سروش حبیبی منتشر شد. اما متاسفانه از این اثر استقبال چندانی صورت نگرفت و به فراموشی سپرده شد. مترجمان دیگری از جمله کاوه میرعباسی؛ قاسم صنعوی و عبدالله کوثری نیز داستانهایی از این نویسنده را در سالهای اخیر به فارسی ترجمه کرده‌اند.

گفتنی اینکه ردِ گُم به ۲۰ زبان دنیا ترجمه شده و بیش از ۱۴ نسخه‌ی مختلف آن فقط به زبان اسپانیایی منتشر شده است. این رمان در سال ۱۹۵۶ جایزه‌ی بهترین کتاب خارجی فرانسه را از آن خود نمود.

جی. بی. پریستلی درباره‌ی ارزش این اثر کارپانتیه می‌گویدک در هر نسل، نه‌فقط در یک کشور بلکه در سراسر جهان، فقط معدودی شاهکار و انگشت‌شماری نابغه‌ی ادبی، آن هم بسیار به‌ندرت، دست می‌دهد رد گم شاهکاری نبوغ‌آمیز و حاصل کار نویسنده‌ای نابغه است.

رد گم؛ اثری است سرشار از معنا که در بستری ابهام‌آلود از زمان جاری است؛ زمانی که نویسنده آن را در جوهر طبیعت جست و جو می‌کند. مفاهیم درهم تنیده شده‌ی رمان از آن اندازه جذابیت برای خواننده برخوردار است که خط سیر داستانی را برای خواننده از اهمیت بیندازد و او را بارها و بارها به جست و جوی دنیاهای خیالی نهفته در بطن معناهای بی‌شمار در سیر داستانی این رمان وادارد.

 

جغرافیای سیاسی در شاهنامه فردوسی/

نوشته‌ی ابوالفضل کاوندی‌کاتب/ نشر کویر/ 312 صفحه

به تازگی کتابی با عنوان جغرافیای سیاسی در شاهنامه فردوسی به قلم ابوالفضل کاوندی‌کاتب با مقدمه دکتر پیروز مجتهد‌زاده به بازار نشر عرضه شده است.

 بررسی موضوعات سیاسی، هویتی، فلسفی و اساطیری ایران در کتاب سترگ شاهنامه ؛ محتوای کتاب جغرافیای سیاسی در شاهنامه را تشکیل می‌دهد.جای بسی خوشوقتی است که میان انبوه کتابسازی‌ها و کتابنامه‌های بی‌محتوایی که با حمایت‌های سازمان های دولتی منتشر می‌شوند که نه خواننده‌ای را به سمت خود جذب می‌کند و نه بر میزان آگاهی و دانش جامعه می‌افزاید، هنوز با همت برخی صاحبان اندیشه آثاری درخور تامل روانه‌ی بازار کتاب می‌شود که حکایت از دلسوزی برای فرهنگ و تمدن این سرزمین دارد.

در بخشی از نوشتار نویسنده چنین می‌خوانیم: شاهکار او (فردوسی) توضیح گسترده‌ای از چگونگی پیدایش و پیشرفت کشور در ایران باستان به دست می‌دهد.شاهنامه یک سند کهن از ریشه‌دار بودن پدیده‌های سیاسی کشور، حکومت، سرزمین، ملت و مرز است. بر این پایه، کتاب به بررسی شیوه‌های کهن ایرانیان در آیین کشورداری و کشورسازی، پاسداری از سرزمین و مرز، تقسیمات کشور، حکومت و عناصر ساختاری آن، روابط خارجی، مفاهیم ایرانشناسی در گسترده جغرافیا، تاریخ و هویت ملی ایران، در این اثر سترگ حماسی می‌پردازد.

کاوندی کاتب در کتاب جغرافیای سیاسی در شاهنامه فردوسی پیشینه‌ی بسیاری از مفاهیم امروزی که در جغرافیای سیاسی به کار می‌رود را در کتاب سترگ شاهنامه فردوسی جست و جو کرده است. تردیدی نیست که که شاهنامه فردوسی سند هویت ایرانیان است که به قول دکتر ندوشن باید همواره آن را زیر سر خود نگه‌دارند تا خوابشان نبرد. تامل و بررسی هرچه بیشتر در این اثر جاودانه به غنای فرهنگی این سرزمین خواهد انجامید. جست و جوی مولفه‌های مختلف هویتی مردم این سامان، از جمله دغدغه‌های نویسنده در نگارش این کتاب بوده است.

کتاب حاضر در هشت فصل تالیف شده است. فصل‌های این کتاب عبارتند از: پیدایش هویت ایرانی، بررسی مفهوم کشور در شاهنامه فردوسی، مرز،ایران، ایرانشهر و ایران‌زمین، شاهنامه فردوسی و ملیت ایرانی،پایتخت، آیین‌ شهریاری و روابط بین‌المللی در شاهنامه و آیین و مناسبات تقسیمات کشوری در ایران باستان

این کتاب اگرچه عنوان جغرافیای سیاسی را برخود دارد اما از بسیاری بحث‌های تاریخی، اعتقادی، اسطوره‌ای و سیاسی بی‌نصیب نیست. همانگونه که نویسنده در بخشی از مقدمه‌ی خود بر این کتاب نوشته است: شاهنامه، فراوان تحت تأثیر اندیشه‌های سیاسی، اداری، باورهای اساطیری، فلسفی، جهان‌بینی و مذهبی ایران دوره ساسانی است. ساسانیان در زمینه کشورداری تحولاتی نو آفریدند. روش آنان در سیستم مالیات‌گیری، تقسیمات کشوری، مهار مرزها، برپایی سرحدها، پایتخت‌ها، حکومت‌داری، پی‌ریزی عناصر ساختاری دستگاه حکومت ساخت نهادهای سیاسی همچون وزارت و حتی در روابط خارجی تا اندازه‌ای گسترده‌ای مورد تقلید حکومت‌های مسلمان به ویژه عباسیان قرار گرفت. گزارش‌های فروانی از این شیوه‌های کشورداری ساسانی با اشاره‌های مستقیم و غیرمستقیم در منابع، باقی مانده است. اما شاهنامه فردوسی بزرگترین اثر در این زمینه است که از بخت نیک ما به زبان فارسی است.

 نویسنده به نکات قابل توجهی در این کتاب پرداخته از جمله موضوع دمکراسی که به هرحال سابقه‌ی آن به آتن و یونان باستان می‌رسد. اما به اعتقاد نویسنده دمکراسی در آتن به تعیین حقوق فرد در یک جامعه‌ی تک شهری باز می‌گردد اما دمکراسی در یک جامعه‌ی ملت گستر یا چند شهری به فرهنگ و تمدن پیشرفته‌ی ایران در زمان هخامنشیان و ساسانیان باز می‌گردد. اندیشه‌ی دمکراسی و رعایت حقوق فردی در جامعه‌های چند شهری زمانی در غرب رواج یافت که به اعتقاد نویسنده اسکندر بر ایران چیره شد. ایرانی که در آن زمان از فرهنگ و تمدنی پیشرفته برخوردار بود و افراد و جماعت‌ها با اعتقادات مذهبی مختلف زیر سایه‌ی یک حاکمیت مرکزی گسترده زندگی می‌کردند.

نخستین مفهوم حکومت مرکزی در یک امپراطوری وسیع و در مدل فدرالیته را هخامنشیان ایجاد کردند و آن را به سراسر دنیا معرفی کردند. اما سازمان‌های عمودی حکومت یعنی همان نظم سلسله مراتبی در دوره‌ی ساسانیان گسترش پیدا کرد.

نویسنده‌ی کتاب به این نکته هشدار می‌دهد که همه‌ی وقایعی که فردوسی در اثرش آنها را به نظم کشیده در بستر جغرافیایی ایران زمین است و همه‌ی تلاش های قهرمانان و پهلوانان اسطوره‌ای برای اعتلای نام و تمدن ایران است. بنابراین بسیار اهمیت دارد که خواننده به محور همه‌ی تلاشهای قهرمانان اسطوره ای این سرمین توجه دقیق نماید. فردوسی کوشیده است تا تلاشهای انسانهای اسطوره‌ای این سرزمین را از دل تاریخ بیرون بکشد و آنها را به رشته‌ی نظم درآورد و با بیان بی‌نظیرش به خواننده عرضه نماید. پس بسیار مهم است که مفاهیم اساسی مندرج در شاهنامه توجه کافی شود.