مرور  کتاب  - بخش پنجم -اَمرداد ماه  1394 

 

نسرین پورهمرنگ   

بارون درخت نشین/

ایتالو کالوینو/ ترجمه‌ی پرویز شهدی/ نشر چشمه

   ایتالو کالوینو رمان نویس ایتالیایی زاده‌ی کوباست که در اکتبر 1923 در شهر سانتیاگو دِلاس وگاس دیده به جهان گشود و پس از گذراندن پنج سال اول زندگی خود در کشور کوبا به همراه پدر و مادرش به ایتالیا بازگشت و بیشتر عمر خود را تا زمان مرگ در سپتامبر 1985 در همانجا سپری کرد.

وی بخت آن را داشت که در سالهای رشد و شکوفایی از اطلاعات و دانش پدر و مادرش که هردو گیاهشناس بودند استفاده کند و ضمن پرورانده شدن فضای فکری‌اش در فضایی آکنده از گل و گیاه و فرهنگ طبیعت و محیط زیست، احساسات و علاقه‌اش نیز با زیبایی‌های طبیعت مانوس گردد. همین انس با طبیعت بعدها در آثار ادبی وی جلوه‌ای بسیار روشن و ماندگار یافت.

البته انس با زیبایی‌های طبیعت مانع از آن نشد که کالوینو از حیات اجتماعی فاصله بگیرد. در سال ۱۹۴۳ به نهضت مقاومت ایتالیا در جنگ جهانی دوم و بریگاد گاریبالدی، و پس از آن به حزب کمونیست ایتالیا پیوست.

او در سال 1947 با اختصاص پایان نامه‌اش به جوزف کنراد از دانشگاه تورین فارغ‌التحصیل شد. اما به فعالیتهای سیاسی‌اش در قالب روزنامه‌نگاری ادامه داد و در روزنامه‌ی محلی حزب کمونیست لونیتا به فعالیت مشغول شد. در همین سال او کتاب راه لانه‌ی عنکبوت را منتشر کرد که انعکاسی از مبارزه‌های جنبش‌های خلقی بود. همین اثر برای او جایزه‌ی ریچنه را به ارمغان آورد و سبب آشنایی وی با برخی شخصیت‌های ادبی ایتالیا شد.

کالوینو ضمن نگارش کتاب همچنان به فعالیت‌های روزنامه‌نگاری خود نیز ادامه می‌داد و با نشریه‌های مختلف کمونیستی همکاری داشت. وی در سال 1950 سفری به اتحاد جماهیر شوروی انجام داد و یادداشت‌های این سفر را در روزنامه‌ی لونیتا منتشر کرد که برایش جایزه ای نیز به ارمغان آورد.

او در سالهای بعد چند کتاب از جمله شوالیه‌ی ناموجود و مورچه‌ی آرژانتینی را منتشر کرد که به شیوه‌ی حکایت‌های پندآمیز به همراه هجو اجتماعی نوشته شده بودند. کالوینو در سال 1957 به شکلی غیرمنتظره از حزب کمونیست ایتالیا کناره‌گیری کرد و نامه ی این کناره‌گیری را نیز در روزنامه‌ی لونیتا منتشر ساخت. پس از این کناره‌گیری رمان بارون درخت نشین را در همین سال منتشر کرد.

او سپس به دعوت بنیاد فورد به آمریکا سفر کرد و به گفته ی خودش در این سفر با دنیایی جدید آشنا شد که با آنچه در همه‌ی آن سالها از تبلیغات حزب کمونیست در ذهنش نقش بسته بود بسیار تفاوت داشت. آشنایی وی در این سفر با ایستر جودیت سینگر، پس از مدتی به ازدواج با وی منجر شد.

در دهه‌ی 1960 نشریه‌ی ادبی منابو را با همراهی دوستش الیو ویتورینی منتشر کرد و به داستانهای مصور و علمی- تخیلی گرایش پیدا کرد. از جمله ی این آثار می‌توان به مارکو والدو، کمدی‌های کیهانی، کاخ سرنوشت‌های متقاطع و شهرهای نامرئی اشاره کرد.

هنوز چندسالی از انتشار مجله‌ی ادبی منابو نگذشته بود که وی ویتورینی را ازدست داد. این فقدان او را که تعداد دوستان صمیمی زندگی‌اش بسیار معدود بودند، بسیار متاثر ساخت. شاید برای تحمل رنج این دوری بود که پس از آن به سفرهای متعدد و به ویژه به پاریس دست زد و با رولان بارت ملاقات کرد و به فعالیت‌های ادبی در دانشگاه سوربن پرداخت. اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری را در همین سالها در پاریس منتشر ساخت که از مضمون‌های ادبیات کلاسیک برخوردار است.

کالوینو در کتاب بارون درخت نشین زندگی یک بارون را به تصویر می‌کشد که از عادتهای مرسوم زندگی مردمان عادی می‌گریزد و شیو‌هایی نوین را در زندگی جست و جو می‌کند. او از زمین می‌گریزد و بر شاخه‌های درختی برای خود خانه می‌سازد. این گریز او به معنای برج عاج نشینی نیست بلکه می‌کوشد تا چشم‌اندازی بهتر به زندگی مردمانی داشته باشد که می‌خواهد با عادتهای ناپسند آنها دربیفتد. کوزیمو؛ قهرمان داستان برای اعتراض به زورگویی‌های پدرش از زندگی اشرافی و مرفه می‌گریزد و به یک زندگی دشوار و سخت بر روی شاخه‌های درخت روی می‌آورد.

او تا آخرین روزهای عمرش حاضر به بازگشت برروی زمین نمی‌شود و تا آخرین لحظه‌های زندگی که پیر و ناتوان شده است همچنان برعهدی که در ابتدای جوانی با خود بسته بود پایبند می‌ماند و به زمین بازنمی‌گردد. به بالای بلندترین درخت می‌رود و لنگی یک بالن را که در امواج طوفان سرگردان شده می‌گیرد و خود را برفراز خلیج می‌رساند و لنگر بالن را رها می‌سازد. او حتی پس از مرگ این امکان را به خانواده‌اش نمی‌دهد که پیکرش را در زمین دفن کنند. کالوینو با افرینش این شخصیت نمادین می‌خواهد این هشدار را بدهد که از نو بباید ساخت عالمی،... در جایی دگر و در پهنه‌‌یی دگر...

این نویسند‌ه‌ی ایتالیایی در سال ۱۹۸۱ نشان افتخار فرانسه را به‌دست آورد اما چهارسال بعد بر اثر خونریزی مغزی در سیه‌نا بدرود حیات گفت.

 ايتالو كالوينو در ايران با كتاب هايي چون اگر شبي از شب هاي زمستان مسافري و كمدي كيهاني به عنوان نویسنده‌یی پست مدرن شناخته شده است. کتاب بارون درخت نشین پیشتر با ترجمه‌ی مهدی سحابی و به وسیله‌ی نشر نگاه منتشر شده بود.