تازه های کتاب در ایران  - بخش سوم - خرداد ماه  1391 

 

نسرین پورهمرنگ
 

گزارش وضعيت اجتماعي ايران (1388-1380)/

/ موسسه رحمان/ 450 صفحه

گزارش وضعیت اجتماعی ایران، عنوان کتابی است که در آذر ماه 1390 از آن رونمایی شد. این کتاب همچنان که از اسم آن پیداست، دربرگیرنده‌ی مجموعه‌یی از گزارشهای توصیفی و تبیینی مبتنی بر روش‌ها و بینش‌های جامعه ‌شناختی است، که اوضاع و احوال اجتماعی ایران را در فاصله‌ی سالهای 1380 تا 1388  مورد بررسی قرار می دهد. کتاب گزارش وضعیت اجتماعی ایران، به همت موسسه رحمان؛ که موسسه‌ای غیرانتفاعی است و با همکاری تعدادی از صاحبنظران مسائل سیاسی و اجتماعی تهیه و تدوین شده است.

مسائل و معضلات اجتماعی در همه ی کشورهایی که تغییرات شدید و دگرگونی های بنیادین در ساختارهای خود را تجربه می کنند، توجه ناظران اجتماعی و صاحبنظران را به خود جلب می کند. در ایران نیز روند تحولات اجتماعی بعد از پایان جنگ هشت ساله‌ی عراق با ایران، شتاب بسیاری به خود گرفت. آسیب‌های اجتماعی و ناهنجاریها، بخش عمده‌ای از این تحولات را به خود اختصاص داد. اخبار منتشر شده در رسانه‌ها تنها بخش اندکی از نابسامانی‌های اجتماعی را انعکاس می داد و آنچه از افواه عمومی شنیده می شد، آن اندازه حساسیت برانگیز بود که دلسوزان اجتماعی و کسانی را که امید اصلاح و بهبود اوضاع را در سرمی پروراندند به تحرک وادارد. این تحرک‌ها را می‌توان علاوه بر فعالیت احزاب و انجمن‌های سیاسی، در تاسیس تعداد روبه فراوانی سازمان‌های مردم نهاد؛ از جمله خیریه‌ها، زیست محیطی، زنان، تشکلهای فرهنگی و هنری جستجو کرد. 

در تهيه گزارش‌های این کتاب، از دو روش توصيفي و تحليلي استفاده شده است. در بخش‌هایی که از روش توصیفی استفاده شده است، خواننده می تواند تصاویری از فضای اجتماعی ایران و حوادثی که در گوشه و کنار آن در بازه ی زمانی مورد نظر محقق رخ داده، را مشاهده نماید و در گزارش‌های تحلیلی با نظرات تبیینی و جستجوگرانه‌ی محقق برای یافتن علل آسیب‌های اجتماعی آشنا شود.

مسائلی همچون سياست‌هاي اجتماعي، درآمد، هزينه خانوار،سلامت روان، كيفيت زندگي، نظام بيمه و تأمين اجتماعي و ... مشکلاتی همچون اعتياد، خشونت خانوادگي، خشونت اجتماعي و قتل، خودكشي، تن فروشي، فقر و نابرابری و در این گزارش‌ها مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

گفتنی است که مديریت اجرای این طرح و انتشار کتابی در باره ی وضعیت اجتماعی ایران برعهده‌ی سعيد مدني بوده و ناظران طرح سيدحسين سراج زاده، مصطفي معين، محمدتقي صالحي و حميدرضا جلايي پور بوده‌اند.  

خاطرات مهرانگيز دولتشاهي/

شاهرخ مسکوب/ نشر صفحه سفید/ 277 صفحه

مهرانگیز دولتشاهی، خواهرزاده‌ی صادق هدایت و نماینده‌ی سه دوره مجلس شورای ملی بود. وی همچنین از سال 1354 تا 1357 به عنوان سفیر ایران در دانمارک به کار مشغول شد و این مسئولیت را تا زمان پیروزی انقلاب بر عهده داشت.    

وی را یکی از چهره‌هاي برجسته و از پايه‌گذاران گروه‌هاي مدافع حقوق زنان در دهه 30 به شمار می‌اورند که با تاسيس جمعيت راه نو در سال 1334 به گفته‌ی خودش با همراهی تعدادی ديگر سعي داشتند لياقت زن را به اجتماع نشان دهند.

دولتشاهي درجه‌ی دكتراي خود را در رشته علوم اجتماعي از دانشگاهی در آلمان دريافت كرد. بخش عمده فعاليت هاي او به امور زنان اختصاص یافت. وي همچنين در "سازمان خدمات اجتماعي و انجمن حمايت از زندانيان" فعاليت داشت و طراح "قانون حمايت خانواده" بود.

كتاب خاطرات  مهرانگیز دولتشاهي شرح شفاهی حوادث زندگی و حیات اجتماعی اوست كه شاهرخ مسکوب طي پنج جلسه مصاحبه ، آنها را ضبط و سپس استخراج و مکتوب کرده است. از جمله آثار مکتوب دولتشاهی می توان به کتاب جامعه ، دولت و زنان ایران اشاره کرد.

خاطرات مهرانگیز دولتشاهی در پنج جلسه در سال 1984 در شهر پاریس ذیل نام طرح تاریخ شفاهی ایران به وسیله‌ی زنده یاد شاهرخ مسکوب در مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد تهیه شده است.

سده هاي گمشده (جلد ششم)، آشتي با تاريخ (مغولان و ايلخانان در ايران)/

پرویز رجبی/ نشر پژواک / 356 صفحه  

       

كتاب سده هاي گمشده، جلد ششم از این مجموعه می باشد که مرحوم پرویز رجبی آن را تالیف کرده است كه ابتدا تا گم شدن جلال الدين و تاريخ خوارزمشاهيان و مغولان را روایت نموده و سپس فقط به تاريخ مغولان پرداخته است. مولف در تالیف این کتاب کوشیده تا تنها از منابع دست اول و نزديك به رويدادها استفاده شده کند. اما در عین حال از نقل قول از منابع متعدد که معمولا" سردرگمی خواننده را در پی دارد، پرهیز کرده است. همچنين از نقل قول منابع معاصر نیز پرهیز کرده است. در اين جلد مولف از سفرنامه ها نيز به خوبی استفاده کرده است تا بتواند قطعه‌های طرح پازلی خود را در باره‌ی برهه‌های ابهام‌آمیز تاریخ کامل کند. از جمله‌ی این  سفرنامه‌ها می‌توان به سفرنامه‌ی ابن بطوطه اشاره کرد. ظهور و حضور چنگيزخان، چنگيز در ايران، چنگيزخان و سلطان جلال الدين خوارزمشاه، بازگشت جلال الدين به ايران، حكايت مرگ چنگيزخان، تخت نشيني اگتاي، توراكيناخاتون، گيوك خان، منگوقاآن، ايلخانان در ايران، هولاكوخان در ايران، آباقاخان، سلطان احمد تگودار، غازان خان (محمود پادشاه اسلام)، و .... از جمله بخش هاي این كتاب را تشكيل می‌دهند.

مرحوم پرویز رجبی دکترای خود را از دانشگاه گوتینگن آلمان گرفت. او قبل و بعد از انقلاب مدتی را در دانشگاه به تدریس پرداخت. تاسیس مرکز تحقیقات ایرانشناس و ریاست بخش ایرانشناسی دایرةالعمارف بزرگ اسلامی از جمله فعالیتهای فرهنگی وی به شمار می روند.

از آثار تالیفی او در زمینه تاریخ و ایرانشناسی می‌توان به مجموعه‌های تاریخی هزاره‌های گمشده، سده‌های گمشده، جشن‌های ایرانی، تاریخ خط میخی فارسی باستان اشاره کرد.او همچنین دهها جلد کتاب درباره‌‌ی‌ تاریخ ایران و ایرانشناسی را به زبان فارسی ترجمه کرده است.


درآمدى بر فلسفه سياسى/
جاناتان ولف/ ترجمه‌ی حمید پژوهش/ نشر کتاب آمه/ 320 صفحه


در مواجه با قدرت سیاسی و قوانین و دستوراتی که در جامعه وضع می‌کند و برای پیشبرد اهداف خود به شیوه‌های گوناگون به اعمال قدرت می‌پردازد، ممکن است سوالات متعددی برای هرکسی پیش آید که یافتن پاسخ این سوالها بر نحوه ی تعامل او با الزامات قدرت حاکم تاثیر گذارد.
حاکم جامعه چه کسی باید باشد؟ آیا اصول اخلاقی به شهروندان حکم می کند که مصوبه‌ها و فرمانهای دولتی را اجرا کنند؟ منابع ثروت و قدرت بر اساس چه معیارهایی باید در جامعه توزیع شوند؟ شهروندان از چه حقوق و آزادیهایی در جامعه برخوردار هستند؟ آیا اساسا" مردم باید کاملا" آزاد باشند و یا تحت انقیاد حکومت‌ها زندگی کنند؟ و... پاسخ پرسش‌هایی از این دست را باید در فلسفه ی سیاسی جستجو کرد.
در فلسفه‌ی سیاسی هنجارهاى ‏اجتماعى مانند قوانين و معيارهاى آرمانى زندگى اجتماعى تبیین می‌شود. در کتاب درآمدی بر فلسفه سیاسی، جاناتان ولف نظریه‌های مهم نظریه‌پردازان فلسفه‌ی سیاسی را با بیانی ساده شرح و توضیح داده است.
ولف در این کتاب نمایی از مسایل مهم فلسفه‌ی سیاسی را برای خوانندگان ترسیم کرده و تلاش‌های مهم به عمل آمده به وسیله‌ی اندیشمندان برای حل این مسائل را تشریح کرده است.
خواننده در این کتاب با نظریه‌های اندیشمندانی همچون افلاطون، هابز، لاک، روسو، جان استوارت ميل و راولز در زمینه‌ی فلسفه‌ی سیاسی آشنا می‌شود.
این فلاسفه کوشیده‌اند تا حد وسط رویکردهای خودمختاری و آمریت را پیدا کنند و به تشریح ابعاد آن بپردازند. تبیین این حد وسط از استبداد و هرج و مرج، هر دو پرهیز می‌کند.
از جمله فصل‌های این کتاب می‌توان به وضع طبيعى، توجیه دولت، چه كسى بايد فرمانروا باشد، جایگاه آزادى، توزیع ثروت و فردباورى، عدالت و فمينيسم اشاره کرد.
 

ااز دانش تا فرزانگي، گفتارها و گفت‌وگوهايي پيرامون فلسفه و ادبيات /
خسرو ناقد/ انتشارات ققنوس/ 215 صفحه


اگر زمانی حوزه‌ی عمومی به مباحث روشنفکرانه و سیاست‌های اجتماعی و فلسفه اختصاص داشت، امروز این جایگاه به فوتبال و ستارگان موسیقی پاپ و سینما اختصاص یافته است. دغدغه‌ها و پرسش‌هایی که ذهن فلاسفه را به خود مشغول می‌کند دیگر کمتر در بین جوانان طرفدار دارد. خسرو ناقد؛ نویسنده و مترجم، از این امر گلایه‌مند است و می‌گوید محبوبيت و جذابيتي كه امروز فوتبال و فوتباليست‌ها بین عامه مردم و به‌ويژه جوانان دارند، در دوران طلايي فلسفه در آتن، از آنِ فلسفه و فيلسوفان بود. آن زمان جوانان مشتاق گرد سقراط حلقه مي‌زدند و با پرسش‌هاي خود درباره جهان، آفرينش و انسان، زمينه جدل‌هاي فلسفي و مناظره‌‌های منطقی در محافل و ميهماني‌ها را فراهم مي‌آوردند. امروز شرایطی کاملا" متفاوت بر اجتماعات جوانان حاکم است و هيجان‌های زودگذر تماشای فوتبال، جای بسیاری از هم‌اندیشی‌ها را گرفته است.
کتاب از دانش تا فرزانگي حاوی دو گفتار درباره‌ی غربت فلسفه در روزگار معاصر است. ناقد در کتاب خود به بررسي نسبت سنت و تجدد پرداخته است.
علاوه بر دو گفتار از خسرو ناقد، در این کتاب چندين گفت‌وگو با او درباره موضوعات مختلف نیز منتشر شده است که البته از موضوعی واحد برخوردار نیستند. ادبيات معاصر آلمان و نگاه فلسفه‌محور، ديدگاه‌هاي لشك كولاكوفسكي، ديدگاه‌هاي كارل پوپر و كتاب چرا جنگ از جمله محورهای گفتگوهای این کتاب را تشکیل می دهند.
نویسنده در گفتاری كه به بررسي نسبت سنت و تجدد پرداخته، تعامل روشنفكران با سنت را نوعي سازگاري ناسازوار به شمار می‌آورد كه در عين وابستگي به يكديگر، از تضاد رنج می‌برند. به تشبیهی که نویسنده به کار می‌برد، روشنفکران به كوتوله‌هايي شباهت دارند كه بر شانه‌هاي غول‌ها كه همانا پيشينان باشند نشسته‌اند و با وجود جثه ريزشان، دوردست‌ها را بهتر تماشا می‌کنند.
نویسنده در گفتاری که به نقش و جايگاه روشنفكري اختصاص داده است مفهوم روشنفكري، نقد بيان و نگارش روشنفكران و پيشينه تاريخي اصطلاح روشنفكر را بررسي مي‌كند.


گیلان نامه،(مجموعه مقالات گیلان شناسی- جلد هفتم)/
به کوشش م. پ. جکتاجی/ نشر گیلکان/ 277 صفحه


هفتمین جلد از مجموعه مقالات گیلان شناسی به همت محمد تقی پوراحمد جکتاجی منتشر و در دسترس علاقمندان قرار گرفت. گیلان نامه عنوان مجموعه‌یی است که انتشار آن به وسیله‌ی انتشارات طاعتی و با کوشش مدیر مسئول ماهنامه‌ی گیله‌وا از سال 1366 آغاز شد و پنج جلد از این مجموعه تا سال 1380 به وسیله‌ی انتشاراتی یاد شده منتشر شد. از جلد ششم این مجموعه، انتشاراتی گیلکان که مدیریت آن نیز برعهده‌ی مدیر مسئول ماهنامه‌ی گیله‌وا وتدوینگر مجموعه‌ی گیلان‌نامه است، ادامه‌ی انتشار این مجموعه را بر عهده گرفته است. جلد ششم در سال 1385 و جلد هفتم با پنج سال فاصله در سال 1390 منتشر شد. جکتاجی از بازگویی علتهایی که این تاخیر پنج ساله را سبب شده خودداری می‌کند زیرا به گفته‌ی خودِ وی هر توضیح اضافه دیگری، نه تازگی دارد نه التزام. مدت‌هاست مؤلف و مخاطب به دغدغه‌های ناخواسته اما آشنای این دوران خو کرده‌اند.
جلد هفتم از مجموعه‌ی گیلان نامه نیز به مانند مجلدات دیگر این مجموعه، که به یکی از شخصیت‌های فرهنگی درگذشته‌ی گیلانی تقدیم شده است، به نام پژوهشگر برجسته‌ی گیلانی مرحوم سید محمد تقی میرابوالقاسمی که در اسفند ماه 1385 درگذشت، رقم خورده است.
در جلد هفتم از مجموعه‌ی گیلان نامه علاوه بر مقدمه‌ی تدوینگر کتاب در باره‌ی ویژگی‌های این مجلد و یادداشتی کوتاه در باره‌ی زندگانی مرحوم میرابوالقاسمی و مراتب آشنایی نویسنده‌ی یادداشت با او، هفده مقاله، پنج پیوست و شعری با عنوان هیزم شکن از مرحوم ابوالقاسمی به چاپ رسیده است. موضوع مقاله‌ها بسیار متنوع می‌باشد و از بازیها و بازارهای محلی تا کشت سنتی خربزه و گاوهای بومی مازندران و گیلان و ساغریسازان؛محله‌ی قدیمی شهر رشت را در برمی‌گیرد.
عنوان‌های برخی از مقاله‌های این مجموعه عبارتند از: جستاری بر پیکرشناسی هنر حوزه املش، دریافت مالیات در تنکابن، برگی از تاریخ گیلان، بر سر سفره جنگل، نقش بازار رشت در جنبش مشروطیت گیلان، جغرافیای تاریخی دیلم و...