تازه های کتاب در ایران  - بخش هفتم - مهر ماه  1391 

 

نسرین پورهمرنگ
 

هنر تاریخی پنجکنت/
الکساندر بلنیتسکی/ ترجمه‌ی عباس علی عزتی/ موسسه‌ تالیف/ 180 صفحه
 


 

پنجکنت شهری تاریخی در تاجیکستان است که از آثار باستانی درخور توجهی برخوردار است. آنطور که گفته می شود این شهر در قرن پنجم یا آغاز قرن ششم میلادی شکل گرفته اما در قرن هشتم میلادی پس از حمله‌ی اعراب به آسیای میانه از میان رفت و به صورت شهری متروک درآمد.

پنجکنت در شمال تاجیکستان در سمت راست رودخانه زرافشان و 60 کیلومتری شرق سمرقند واقع است. این شهر از مراکز اصلی فرهنگ و تمدن در آسیای میانه و از قدیم مورد توجه باستان‌شناسان بود. نزدیکی پنجکنت به دو شهر سمرقند و کوروشکده یا استروشن، که به دست کوروش بزرگ بنا شده، عامل دیگر توجه شرق‌شناسان به پنجکنت است.

شهر تاریخی پنجکنت اگرچه متاثر از فرهنگ ایران زمین بوده است، اما تاثیر فرهنگ سرزمین‌های هند، یونان و چین را نیز می‌توان در آن مشاهده کرد. تاریخ سیاسی پرفراز و نشیب این منطقه و روابط فرهنگی‌اش با همسایگانی که همه صاحب تمدن‌های بزرگ جهان بوده‌اند؛ به آن موقعیت تاریخی ویژه‌ای بخشیده است.

پس از پایان جنگ جهانی دوم، در فاصله‌ی بین سال‌های 1946 تا 1953 باستان شناسان روسی به مطالعه‌ی نظاممند این شهر پرداختند و در جریان حفاری‌ها به آثار هنری ارزشمندی از دوران سغدی برخوردند. از جمله‌ی این آثار نقاشی‌هایی بوده که در آنها رد حوزه ی وسیع تمدنی ایران را می‌توان جست و جو کرد. از جمله تصاویری مربوط به رستم، پهلوان اساطیری ایران که در شاهنامه به نفصیل در باره‌ی او داستانسرایی شده است و به نظر می‌رسد قدیمی‌ترین تصویر یافته شده از رستم باشد.

الکساندر بلنیتسکی در کتاب هنر تاریخی پنجکنت آثار هنری به‌دست آمده از شهر تاریخی پنجکنت در تاجیکستان را مورد نقد و بررسی قرار داده است پرداخته و در تحلیل نقاشی‌های آن از منابعی چون شاهنامه فردوسی استفاده کرده است.

الکساندر بلنیتسکی اثر مهم تحلیلی خود در باره‌ی آثار هنری به دست آمده از شهر پنجکنت تقریبا" همزمان با انجام کاوش‌های باستان‌شناسی در این شهر منتشر کرد. اما این کتاب با وجود اهمیت فراوانی که در زمینه‌ی فرهنگ قدیم ایران، از جمله هنرنقاشی در دوره‌ي ساسانی دارد، تاکنون در ایران منتشر نشده بود. آثاری که در این کتاب معرفی شده متعلق به قرن ششم تا هشتم میلادی است، که تقریبا با هنر ساسانی هم‌دوره می‌باشد.

میان آثار کشف شده در شهر تاریخی پنجکنت، نقاشی از جایگاهی ویژه برخوردار است. بسیاری از این نقاشی‌ها بر روی دیوار رسم شده‌اند. در اغلب نقاشی‌ها، صحنه های بزم . رزم به تصویر کشیده شده است و مولف نیز با دقت به تحلیل این صحنه‌ها پرداخته است و برای تحلیل آنها به متن شاهنامه استناد کرده است. حضور زنان در صحنه‌های نقاشی چشمگیر است. حتی زنان در صحنه‌های جنگی نیز حضور دارند و شمشیر به دست مشغول نبرد با مردان می‌باشند. بلنیتسکی نقش زنان در این صحنه‌ها را با نقش گردآفرید در شاهنامه مقایسه می کند. یکی از تصویرها را نیز به رستم نسبت می دهد و در واقع آن را کهن‌ترین تصویر نقاشی شده از رستم؛ پهلوان افسانه ای ایران به حساب می‌آورد.

این نقاشی‌ها در ابعادی بزرگ به تصویر کشیده شده‌اند که بر دیوار اتاق‌ها و تالارها و شاه‌نشین‌ها نقاشی شده بوداند و در گروه نقاشی‌های دیواری یا فرسک‌ قرار می‌گیرند. رنگ‌های به کار رفته در آنها سریشمی و معدنی و گاهی هم گیاهی روی گچ‌کاری دولایه اجرا شده که لایه زیرین مخلوطی از گچ و خاک به ضخامت دو سانتی‌متر بوده و لایه رویی با دقت و ظرافت صیقل خورده است. زمینه نقاشی‌ها  به جز یک مورد که سیاه می‌باشد، بقیه قرمز یا آبی لاجوردی است.

بلنیتسکی در فصلی جداگانه از کتاب با عنوان ویژگی‌های فنی و زیبایی‌شناختی آثار هنری پنجکنت این آثار را از نظر فنی تجزیه و تحلیل می‌کند، در فصل دیگری هم به تحلیل موضوعی و دسته‌بندی آثار کشف شده از نظر محتوایی می‌پردازد. همچنین یک فصل کتاب نیز به رابطه تاریخی، فرهنگی و هنری این آثار با آثار نواحی و کشورهای همسایه پنجکنت یا سغد، اختصاص دارد.
 

زیر آفتاب/
 دانیل کلمان/ امیرحسین اکبری شالچی/ نشر روزگار



 

دانیل کلمان نویسنده‌ی آلمانی زبان متولد مونیخ است. وی از تابعیت دوگانه‌ی آلمان و اتریش برخورداراست. او در خانواده‌ای هنرمند؛ که پدرش کارگردان و مادرش هنرپیشه بود، به دنیا آمد.

دوران تحصیل را در مدرسه ی یسوریان در وین گذرانید و سپس در دانشگاه وین، به تحصیل فلسفه، زبان و ادبیات مشغول شد.

از همین روی می‌توان تاثرگذاری فلاسفه‌ای همچون نیچه را در آثار این نویسنده ببینیم. کلمان نوشتن را از ۲۲ سالگی آغاز کرد.

نخستین رمان کلمان با عنوان تصور برن هلن در سال ۱۹۹۸ منتشرشد.  یک سال پس از آن هم مجموعه داستان‌های وی با نام زیر آفتاب به چاپ رسید. رمان زمان مالر  را در سال 2001 به چاپ رسانید و از آن پس کلمان داستان‌نویسی را به صورت جدی‌تر قبل پیگیری کرد. با انتشار رمان من و کامینسکی آثار کلمان از شهرت بیشتری شهرت برخوردار شد و چند جایزه‌ی ادبی را برای او به ارمغان آورد.

کلمان در سال ۲۰۰۹ رمان شهرت را منتشر کرد که توانست در رده ی آثار پرفروش ادبی در آلمان قرار گیرد.

زیر آفتاب همچنان که اشاره شد مجموعه داستانی است که در سال 1999 منتشر شد و اینک با ترجمه ی امیرحسین اکبری شالچی به فارسی ترجمه و منتشر شده است. این مجموعه حاوی هشت داستان کوتاه می‌باشد.

دست برد به بانک، مرده‌ها، زیر آفتاب، حل شدن، پور، انتقاد، نوبت گرسنگی و برف نام داستان‌های این مجموعه‌اند.

کلمان در این اثر  با نگاهی ظریف به توصیف جزییات زندگی آدم‌های اطرافش می‌پردازد. در این توصیف‌ها می‌توان اندیشه‌های فلسفی نویسنده را ردیابی کرد.

در بخشی از داستان دست برد به بانک کلمان چنین می‌‌نویسد:اما قدرت ذهن کم نیست. اسکناس‌ها همان چیزی جز کاغذ رنگی نیستند، نمادی هستند برای چیزی که کسی درست نمی‌داند چیست. بورس‌ها با آن همه فکل کروات، بازاری هستند که در آن‌ها ناملموسات رد و بدل می‌شوند. پول پنداری بیش نیست، پنداری که زندگی آدم را روی کاغذ و مانیتور به سختی می‌اندازد. اما قدرتی بالاتر از واقعیت دارد! لعنت بر شیطان، اگر این چیزی که اینجا نوشته درست باشد...

 

 

زنان تروا و توئستس/

لوکیوس آنائیوس سنکا/ عبدالله کوثری/ نشر نی

 

زنان تروا و توئستس اثری از لوکیوس آنائیوس سنکا، خطیب و فیلسوف رواقی رم باستان با ترجمه‌ی عبدالله كوثري منتشر شد.

سنكا فيلسوف و تراژدين رم باستان که در ایران چندان شناخته شده نیست، در قرن اول پس از میلاد و در دوره‌ی نرون زندگی می‌کرد. او در نگارش تراژدي پيرو يونانيان بود. مانند آن‌ها مضمون تزاژدي‌اش را از اساطير يونان وام مي‌گرفت. تراژدي زنان تروا ماجراي مصيبت زنان شهر تروا پس از تصرف اين شهر توسط يونانيان است. يونان و تروا 10 سال با هم جنگيدند و سرانجام يونان بر تروا غلبه يافت.

تراژدي توئستس نيز بخشي از ماجراي خاندان آترئوس است. مي‌توان  گفت كه اين تراژدي راوي يكي از فجيع‌ترين تراژدي‌هاي يونان از لحاظ مضمون و شخصيت قلمداد مي‌شود.

مترجم این اثر با بیان اینکه تراژدي و داستان تفاوت‌های مهمی با یکدیگر دارند، گفت: سنكا كه در تراژدي پيرو يونانيان بود.

به گفته‌ی وی اسطوره‌هاي يونان مرتبط با فلسفه‌ی اين سرزمين هستند و بر همين اساس بخشي از انديشه افلاطون و ارسطو مرتبط با اساطير می‌باشند. در واقع اسطوره‌ها بخش مهمي از فرهنگ هر ملت قلمداد مي‌شوند كه مي‌توانند در همه شئون فرهنگي مثل فلسفه موثر باشند.

 

 

عاشق مترسک/

فیلیس هیستینگز / ترجمه بهمن فرزانه/ انتشارات ققنوس/ 248 صفحه

 

   عاشق مترسک نوشته‌ی فیلیس هیستینگز؛ نویسنده ی آمریکایی با ترجمه‌ی بهمن فرزانه منتشر شد. فرزانه، مترجم ایرانی ساکن رم است که تاکنون هرچه ترجمه کرده، آثار متعلق به نویسندگان ایتالیایی بوده است. رمان عاشق مترسک پس از ترجمه به زبان ایتالیایی و انتشار در آن کشور، به وسیله‌ی بهمن فرزانه به فارسی ترجمه و نشر ققنوس آن را منتشر کرده است.

زبان رمان ساده و صمیمی است، اگرچه از مفاهیمی فلسقی برخوردار است و مترجم کوشیده تا این مفاهیم را به طور دقیق به زبان فارسی برگرداند، ضمن آنکه در فهمشان برای خواننده مشکلی پیش نیاید.

 جمله‌های آغازین رمان چنین است: چگونه می‌توان يک مترسک را توصيف كرد؟ مثل اين است كه بخواهی فقط با چند كلمه همه جهان را يكجا بيان كنی. كسانی هستند كه از موش می‌ترسند. بعضی‌ها هم از دزدها و بعضی هم از اشباح وحشت دارند. خيلی‌ها هم هستند كه می‌ترسند و خودشان هم نمی‌دانند كه از چه چيزی می‌ترسند. ولی من شخصا ديگر از چيزی واهمه ندارم. گرچه در اين خانه روستايی در ميان مزرعه تنها هستم و بيرون هم سرما بيداد می‌كند. معمولا صدای خروش دريا را با وجودی كه از ما دور است می‌شنويم ولی امشب صدای باد و دريا به هم آميخته و خروش آن‌ها يكصدا شده است...

 از فرزانه تا به امروز آثاری از نويسندگانی  چون گراتزيا دلددا ، آلبا دسس پدس و لوئيجي كاپوآنا به فارسی ترجمه و منتشر شده است.

 

 

شرق در برابر غرب/

دیمیتری شلاینتوف/ ارسطو میرانی/ انتشارات مروارید/ 221 صفحه
 

 

كتاب شرق در برابر غرب نوشته ديميتري شلاپنتوف به فارسي منتشر شد. شلاپنتوف در اين اثر با ارايه مستندات به نظريات غالب غربي كه شكست ايران از يونان را به پيروزي دموكراسي بر استبداد تعبير مي‌كنند، انتقادهای تندی وارد می‌کند و نظريه‌اي جايگزين ارايه می‌دهد

اين اثر تاریخی در کنار ارايه گزارشي از جنگ‌هاي ايران و يونان در عهد هخامنشي، زندگي تميستوكاس فرمانده سپاه يونان را نيز شرح مي‌دهد.

خواننده در مطالعه اين كتاب فقط با داستاني تاريخي روبه‌رو نيست، بلكه ديميتري شلاپنتوف نويسنده كتاب، نظريه‌هاي تاريخي غالب در غرب را به چالش مي‌كشد، نظريه‌هايي كه پيروزي يونان بر ايران در يكي از جنگ‌هاي معروف را به منزله پيروزي دموكراسي بر استبداد شرقي مي‌دانند. وي نظريه‌اي جايگزين را طبق مستندات تاريخي عرضه مي‌كند.

ارسطو ميراني كه ترجمه اين اثر را به انجام رسانیده می‌گوید: شلاپنتوف نظريه‌اي را درباره دلايل شكست ايران از يونان ارايه كرده است كه كاملا عكس نظريات غالب در غرب است.

وي در ادامه می‌افزاید: طبق نظريات تاريخي رايج در غرب، پيروزي يونان بر ايران در واقع پيروزي دموكراسي بر استبداد ايران باستان بود، اما نويسنده اين اثر با استدلال‌هايي نشان داد كه اين نظريات چندان قابل‌اطمينان نيستند. دموكراسي و استبدادي كه اين نظريه‌پردازان به ترتيب براي يونان و ايران باستان در نظر مي‌گيرند، برخلاف آن‌چه آنان تصور مي‌كنند دموكراسي و استبداد مطلق نبود.

ارسطو میرانی به شباهت این اثر با كتاب ديگري با عنوان هشت تاريخ‌دان اروپامحور اشاره می‌کند و می‌افزاید اين كتاب كه در سال 1379 منتشر شد نيز نظريه‌هاي غالب غربي درباره علل برتري غرب بر شرق و همچنين دنياي جديد را نقد كرده و مدعي شده است كه نظريات آنان مبناي عيني و مستندي ندارند.

وي در باره‌ی نظريه‌پردازي‌هاي شلاپنتوف می‌گوید: او از سر تعصب يا علاقه شخصي از ايران هواداري نمي‌كند، بلكه براي نظريه‌اش مستندات تاريخي قابل قبول ارايه مي‌دهد.

 

 

پیچ‌و خم‌ها/

پل آندروتا/ ترجمه‌ي عباس آگاهی/ انتشارات جهان کتاب/
 

 

   اولین باری که او رادیدم، ‌پرونده‌ای پرحجم را جلوی خودش باز کرده و عینک زده بود. خانم به نظر می‌رسید خیلی از خودش مطمئن است، ولی این حالت ساختگی بود. دست کم من این طور فکر کردم. من هم پرونده‌ای دستم بود که بی آنکه آن را باز کنم، ‌روبه‌رویش نشستم. آنچه نقل شد، سطرهای آغازین رمان جنایی لپیچ و خم‌ها اثر پل آندروتا داستان نویس فرانسوی است.

پیچ و خم‌ها نخستین اثر آندروتا می‌باشد که در سال 1970 منتشر شد و جایزه ی بزرگ ادبیات پلیسی فرانسه را برای او به ارمغان آورد. او در سال 1917 متولد شد و سالهای آغاز جوانی او همزمان بود با اشغال فرانسه به وسیله‌ی ارتش هیتلری.

او در همان سالها نوشتن داستان را آغاز کرد و چون به موضوعات و مسائل روانشناسی علاقه داشت، سعی کرد تا آثاری در همین راستا خلق کند. او پس از پایان جنگ موفق به چاپ آثارش شد و همچنانکه اشاره گردید پیچ و خم‌ها نخستین رمان او به شمار می رود که منتشر گردید.

داستان این کتاب بازگو کننده‌ی قتل یک عکاس مشهور است که ابهام‌هایی پیرامون هویت و انگیزه‌ی قاتل به وجود آمده است. یکی از این ابهام‌ها عبارت از این است که آیا پی‌یر لنه که همسرش سال‌ها پیش دلباخته عکاس بوده، او را کشته است؟ اما روایت دیگر ماجرا این احتمال را به میان می‌آورد که کریس، همسر لنه، خود مرتکب این جنایت شده باشد. در آن صورت انگیزه قتل چه چیزی جز انتقام می‌تواند باشد؟ رمان شامل دو بخش است. بخش اول روایتی است به قلم پی‌یر لنه، شخصیت اصلی داستان و فصل دوم آن را آبل ژاکار، وکیل مدافع و دوست دوران تحصیل پی‌یر لنه روایت می‌کند...

پل آندروتاهمچنین نگارش فیلمنامه برای فیلم‌های سینمایی و سریال‌های تلویزیونی را نیز به طور حرفه‌ای دنبال کرده است.

عباس آگاهی، مترجم و استاد دانشگاه ساکن فرانسه است که ترجمه‌ی این اثر را به انجام رسانیده است.