تازه های کتاب در ایران  - بخش هشتم - آذر ماه  1391 

 

نسرین پورهمرنگ

 

نخستین عشق/

 ایوان تورگینیف/ ترجمه‌ی عبدالحسین نوشین/ نشر بوتیمار/ 168 صفحه

امروز که این سطرها را می‌نویسم، نمی‌دانم او زنده است یا نه؟ چند سال بعد که در کشوری دیگر بودم در کوپه قطار به زنی برخوردم که حالت چشم‌ها و چهره‌اش، نگاه فراموش ناشدنی "آسیا" را به یادم آورد. "آسیا"یی که در بهترین روزهای زندگی‌ام شناختم اما عشق و شیدایی او را قدر ندانستم. هنوز او را همان‌گونه که بر روی پشتی صندلی کوتاه چوبی سر فرود آورده بود به یاد می‌آورم.

آنچه نقل شد بخشی از داستان تغزلی آسیا از کتاب نخستین عشق؛ نوشته‌ی ایوان سرگئی‌یویچ تورگینیف؛ رمان‌نویس، شاعر و نمایشنامه‌نویس روسی است. تورگینیف، نامی اشنا در آثار ادبی جهان محسوب می‌شود. وی در فاصله‌ی سال‌های 1818 تا 1883 به حیات خود ادامه داد. در روسیه به دنیا آمد و در حومه‌ی پاریس دیده از جهان برگشود.

آثار او در آشنا شدن غربیان با ادبیات روسی نقش مهم ایفا کردند. تصاویر واقع‌گرایانه‌ی وی از جامعه‌ی دهقانی روسیه، تلاش طبقه‌ی روشنفکر برای پی‌ریزی پایه‌های تمدن مدرن غربی در این کشور و انتقاد به شیوه‌های حکومتی رومانف‌ها از جمله مضامین اصلی داستان‌های وی را تشکیل می‌دهند.

کتاب نخستین عشق دربرگیرنده‌ی دو داستان عاشقانه از این نویسنده‌ی سرشناس روسی است که نویسنده کوشیده تا توصیفی از احساسات پیچیده و عمیق عاشقانه به عمل آورد. رسیدن به مقام انسان حقیقی، هدفی است که تورگنیف در این دو داستان دنبال می‌کند زیرا به نظر او عشق تنها هدیه‌ای از جانب سرنوشت نیست، بلکه آزمایش احساس و عاطفه‌ی انسانی است که او را به سوی مهم‌ترین هدف زندگی‌اش یعنی رسیدن به مقام انسان حقیقی انسان حقیقی‌ هدایت می‌کند.

از دیگر آثار تورگینیف می‌توان به رودین، آشیانه نجبا، پدران و پسران، خاطرات مرد زیادی، زن روستایی، فاوست، آسیه و اولین عشق، قصه‌های اسرارآمیز، گفت‌و‌گو در بزرگراه، ابله سرنوشت و ... اشاره کرد.

 

کاغذ پاره‌های افلاطون/

پیتر اکروید/ ترجمه‌ی کیومرث پارسای/ نشر درسا/ 232 صفحه

پیتر اکروید استاد ادبیات انگلیس در دانشگاه آکسفورد است. او با تسلط بر ادبیات و زبان انگلیسی و متاثر از نگاههای طنزگونه و دیدگاههای فلسفی‌اش آثار ارزشمندی در زمینه‌ی تحلیل فلسفی، ادبی و اجتماعی، در قالب رمان منتشر ساخته است.

وی با نگاه نقادانه‌ی خود، بسیاری از شخصیت‌های ادبی و تاریخی مثل افلاطون ارسطو و لرد بایرون را در داستان‌هایش به هجو و نقد می‌کشد.

به نوشته‌ی مترجم در مقدمه‌ای که به ابتدای ترجمه‌اش افزوده است: پیتر اکروید در واقع در دورانی ورای عصر حاضر و به عبات بهتر، در دو دوره پس از عصر ما، یعنی عصر ساخت و ساز، زندگی می‌کند و در تخیلات و رویاهای زیبا، ضمن توصیف اعصار گذشته، به همین دوران ما باز می‌گردد تا با خیال راحت بتواند واقعیت‌ها و حتی آرزوهای موجود در آن را به رشته تحریر درآورد.

نثر اکروید شاید در برخی موارد دشوار و دیرفهم به نظر برسد، زیرا او تلفیقی از تاریخ گذشته و آینده را در نوشته های خود به کار می‌گیرد، اما واقعیت امر این است که او جز هنگام بازی با واژه‌ها، آن هم در موارد محدود، نثر رسایی را به کار می‌گیرد که سرشار از طنز و کنایه است و به خوبی  ویژگی‌های مکتب پسامدرن را بیان می‌کند.

کاغذ پاره‌های افلاطون نوشته پیتر اکروید با ترجمه کیومرث پارسای، با شمارگان هزار و 700 نسخه، 232 صفحه و بهای هشت هزار و 500 تومان از سوی نشر درسا منتشر شد.

برخی دیگر از آثار این نویسنده‌ی انگلیسی عبارتند از: حریق بزرگ لندن، میلتون در آمریکا، موسیقی انگلیسی، زندگینامه تی. اس. الیوت، آخرین وصیت اسکار وایلد، سرگذشت بلیک و زندگی تامس مور.

 

شش اثر/

کریستیان بوبن/ ترجمه‌ی مهتاب بلوکی/ نشر نی/ 120 صفحه

عشق می‌آید، عشق می‌رود. همواره به زمان خویش و هیچ‌گاه به زمان ما. برای آمدن، تمامی آسمان را، تمامی زمین را، تمامی واژگان را می‌طلبد. نمی‌تواند در تنگنای یک معنا بگنجد. حتی نمی‌تواند به یک خوشبختی اکتفا کند. عشق آزادی است. آزادی با خوشبختی همراه نیست. با شادی همراه است. شادی در قلب ما مانند نردبانی از نور است. نردبانی که از ما بسی بالاتر می‌رود، که از خودش بسی بالاتر می‌رود: آن‌جا که دیگر هیچ چیز برای به چنگ آوردن وجود ندارد، غیر از آن‌چه دست‌نیافتنی است. مسلما، دیگر حقیقتا پاسخ پرسش شما را نمی‌دهم: می‌سرایم. اما آیا از پرنده دلیل سرودنش را می‌پرسند؟

آنچه نقل شد قطعه‌ای کوتاه از داستان مدح هیچ نوشته ی کریستیان بوبن؛ نویسنده‌ی فرانسوی بود.

شش اثر مجموعه‌یی از 6 کتاب کوتاه کریستیان بوبن و دربرگیرنده مجموعه‌ای از تاملات شخصی وی درباره زندگی، مرگ، عشق، کودکی و طبیعت است که به خواننده‌ی علاقمند به آثار این نویسنده‌ی فرانسوی کمک می‌کند سیر تحول فکری و روحی نویسنده را بهتر دنبال کند.

این کتاب علاوه بر زندگی‌نامه‌ی بوبن و مقدمه‌ی مترجم درباره‌ی ترجمه‌اش، دربرگیرنده‌ی  برخی آثار این نویسنده‌ی فرانسوی با عنوان‌های سلطه خلا، نامه‌های طلایی، موزارت و باران، آشوبی از گلبرگ‌های قرمز، فاصله گرفتن از دنیا و مدح هیچ می‌باشد.

نثر نویسنده کوتاه و موجز است و گاهی بدون فعل و بریده بریده و مترجم کوشیده تا سبک نگارش نویسنده را در ترجمه‌اش حفظ کند.

کریستیان بوبن که در آوریل ۱۹۵۱ به دنیا آمد، پس از تحصیل در رشته‌ی فلسفه به نویسندگی روی آورد و تا اکنون بیش از ۳۰ اثر از وی منتشر شده‌ است. او در بسیاری از آثارش به بازسازی تصاویر برجای مانده در ذهن از دوران کودکی‌اش پرداخته و عشق و تنهایی از جمله مضامین آثار وی می‌باشند.

ابله محله، زن آینده، دلباختگی، بانوی سپید، اسیر گهواره، ایزابل بروژ، همه گرفتارند، ستایش هیچ، فراتر از بودن، دیوانه بازی رفیق اعلی، تصویری از من کنار رادیاتور و مسیح در شقایق عنوان برخی از آثار این نویسنده فرانسوی هستند.

 

زیتون/

دیو ایگرز/ ترجمه ی عباس مصطفوی/ نشر مروارید/ 296 صفحه

زیتون عنوان رمانی است به قلم دیو ایگرز که عباس مصطفوی آن را ترجمه و نشر مروارید منتشر کرده است.

این رمان گزارشی واقعی از زبان قهرمان عرب و مسلمان داستان با نامعبدالرحمان زیتون و همسر او کتی است که از نزدیک شاهد توفان کاترینا در اواخر اکتبر سال 2005 بوده‌اند و به مصیبت‌زدگان این توفان در آمریکا کمک کرده‌اند.

 در این داستان پس از آن‌که توفان به شهر نزدیک می‌شود، کتی همراه با بچه‌ها نیواورلینز را به مقصد باتون روژ ترک می‌کند، اما زیتون که برای نگهداری از خانه و مستغلاتشان در شهر می‌ماند، پس از آن‌که شهر را آب فرا می‌گیرد با قایق دست دوم خود در سطح شهر می‌چرخد و به مردم کمک می‌کند.

نویسنده این کتاب پس از ملاقات با کتی و عبدالرحمان نوشتن این رمان را آغاز می‌کند. وی در طول تحقیق و نوشتن، با خانواده زیتون از نزدیک در تماس بوده و آن‌ها را در نیواورلینز ملاقات کرده است.

آن‌گونه که در ابتدای کتاب آمده است، زمان‌ها، مکان‌ها و دیگر واقعیت‌های این کتاب مورد تایید منابع و منطبق با مستندات موجود از این حادثه می باشند. مکالمات این کتاب براساس حافظه مکالمه‌کنندگان بازنویسی و برخی از نام‌ها نیز تغییر کرده اند.

همچنین طبق آن‌چه در سرآغاز کتاب آمده است، این رمان نمی‌خواهد تمامی حوادث نیواورلینز یا روزهای پس از توفان کاترینا را بازگو کند و تنها گزارشی از یک خانواده و تجربه‌های آن‌ها قبل و بعد از توفان است. در نوشتن این کتاب خانواده زیتون مشارکت فعالانه‌ داشته‌اند و در رمان، دیدگاه آنان از مسایل بازگو شده است.

این کتاب برگزیده نشریاتی چون نیویورک تایمز، نیویورکر و شیکاگو تریبون بوده و هفته‌نامه ایندیپندنت آن‌را در فهرست پرفروش‌های خود قرار داده است. همچنین به تازگی جاناتان دمی، کارگردان فیلم سکوت بره‌ها داستان این اثر را برای ساخت یک فیلم اقتباس کرده است.

دیو ایگرز در سال 1970 در شیکاگو به دنیا آمد. وی در رشتة ی روزنامه‌نگاری در دانشگاه ایلینیوس به تحصیل پرداخت  و تاکنون 6 کتاب نوشته است. کتاب What Is The What او نامزد جایزه‌ی ادبی سال 2006 حلقه‌ی ملی منتقدان کتاب و برنده پریکس مدیسی فرانسه شد. همچنین ایگرز بنیان‌گذار و ویراستار McSweeneys یک خانه انتشاراتی در سان‌ فرانسیسکو است که در زمینه انتشار کتاب، فصل‌نامه، ماه‌نامه و فیلم کوتاه فعال است.

 

ملکوت در غبار/

گفتگو از صفر ابو فخر/ ترجمه ی محمد جواهر کلام/ انتشارات مروارید/ 192 صفحه

غبار در ملکوت دربرگیرنده‌ی گفت‌و‌گویی طولانی با آدونیس شاعر و نویسنده‌ی مشهور سوری است. این گفت و گو را

صقر ابوفخر؛ منتقد و روزنامه‌نگار عرب با آدونیس به انجام رسانیده است.

این کتاب در 192 صفحه و 12 بخش تنظیم شده است و علاوه بر مقدمه‌ی مترجم، پیشگفتاری از ابوفخر؛ تدوینگر مصاحبه‌های کتاب دربر دارد. این گفت‌و‌گوها در خانه‌ی آدونیس در بیروت و در کافه بای راک در منطقه روشه انجام گرفته است.

در بخش پایانی کتاب نیز مطلبی با نام بیانیه مدرنیته به قلم آدونیس آمده است. آدونیس خود در این بیانیه با تاکید بر آغاز سخن بر موضوعی با نام اوهام مدرنیته، عنوان كرده است که اوهامی در محافل شعری عرب رواج دارند و می‌روند که مدرنیته را در سطح مطبوعاتی، رسانه‌ای از مدار خود خارج کنند.

بنا به اشاره‌ی مترجم، ملکوت در غبار (از کودکی، شعر و تبعید) تنها به شرح سلوک معنوی ادونیس اختصاص ندارد، بلکه حاوی گزارشی دست اول از اوضاع فرهنگ در جامعه عرب است. وی آدونیس را غیر از شاعر بودن، ناقدی چیره‌دست می‌داند و معتقد است کتاب چهار جلدی که در نقد متون کلاسیک و نوین عرب نوشته، آگاهی وسیع او را نشان می‌دهد. مترجم این اثر در بخش دیگری از مقدمه‌اش تنها مشکل این کتاب را لحن ستایش‌آمیز مصاحبه‌کننده دانسته است.

روستا و کودکی، نخستین تاثیرات، خدمت نظام و مهاجرت به لبنان، آنتون سعاده و ملاقات سحرانگیز، آغازها و تاثیرات نخستین، میان بیروت و دمشق؛ شهر آغازها و شهر پایان‌ها، پیشگویی، نوسازی و مدرنیسم؛ مجله شعر و شعر منثور، سوررئالیسم، عرفان و مرگ شعر؛ متنبی و شوربختی انسان، عصیان تاریخی، سنت؛ جنبش نوزایی عرب و جهانگرایی، روشنفکری و سکولاریسم؛ دین، سلفی‌گری و الحاد، یهودیان، صهیونیسم و فلسطین، بند، آزادی و رویا و آدونیس، و مجله مواقف؛ رویا و طرح فکری عنوان 12 بخش کتاب هستند.

علی‌احمد سعید اسبر معروف به آدونیس (زاده ۱۹۳۰ در روستای قصابین، سوریه) از شاعران معاصر عرب است. وی به علت فعالیت‌های سیاسی ماه‌های بسیاری را در حبس سپری کرد و سرانجام در سال ۱۹۶۵ به بیروت رفت. جایی که به عنوان روزنامه‌نگار و منتقد ادبی به فعالیت مشغول شد. او از سال ۱۹۸۶ به عنوان نویسنده آزاد در پاریس و در تبعید زندگی می‌کند.

قصائد اولی، اوراق فی الریح، اغانی مهیار الدمشقی، کتاب التحولات والهجرة فی اقالیم النهار و اللیل، المسرح و المرایا، احتفاء بالاشیاء الغامضة الواضحة و ابجدیة ثانیة عنوان برخی از آثار وی هستند.

گفتنی است که اثری از آدونیس برای نخستین بار به قلم محمدرضا شفیعی کدکنی در سال 1359 ترجمه و به خوانندگان فارسی زبان معرفی شد.

  

چه می‌گفت حافظ (مجموعه‌ی سه جلدی)/

محمد جواد فرزان/ نشر ایرانیکا/ انتشارات ایرانیکا/ 1176 صفحه

مجموعه سه جلدی چه می‌گفت حافظ را محمدجواد فرزان به وسیله‌ی نشر ایرانیکا راهی کتابفروشی‌ها کرده است. مولف این کتاب دیوان حافظ را کتاب زندگی انسانی می‌داند. مولف با این اعتقاد که دیوان حافظ، کتاب زندگی انسانی است، می‌کوشد تا برداشت‌های نوین خود را از شعرهای حافظ ارایه دهد؛ که پاسخی به پرسش‌های بنیادین انسان می باشد. 

 او در بخشی از مقدمه ی کتاب آورده است: داوری در کار و کارنامه دیگری، اگر وابسته به دیدن بایست‌ها و ویژگی‌های جای و گاه و چند و چون منش او باشد، کار سخت دشواری است. درباره حافظ بزرگ که جز دیوانی، از او در دست نیست و همان را هم چنان‌که باید در نیافته‌ایم، دشواری کار صد برابر می‌شود.

در جلد نخست از این مجموعه‌ی سه جلدی، مولف نخست به بررسی دیوان و فهرست اشعار پرداخته است. همچنین در این بخش چهار گفتار در زمینه‌های پدیداری و پردازش سخن حافظ با عنوان‌های ظهور اسلام، سراشیب‌پندار برتری‌نژاد، چنگیزخان و فرهنگ‌سرایان ایران آمده است. در ادامه روایتی از روایت‌های دیوان حافظ با بررسی روایت‌های گوناگون آن در حوزه‌های مختلف غزل‌ها، قصیده‌ها، قطعه‌ها، رباعی‌ها، ساقی‌نامه و مغنی‌نامه درج شده است.

 جلد دوم به موضوعاتی همچون زندگی، گفتمان عشق و در اجتماع پرداخته شده است و به موضوعاتی چون شیوه گفت‌و‌گوی حافظ، بایستگی‌های همزیستی، خلوت کارگاه اندیشه، راز دگرش، ربایش زیبایی عشق، دین و عشق، توان‌بخشی و استغنای عشق، باباطاهر و حافظ، در شناخت نیروهای اجتماع، صوفیان، برخی رخساره‌های ناهمسازی، اومانیسم، مونیسم و جبر و اختیار می‌پردازد.

جلد سوم با این عنوان‌ها گردش دوران حزب عشق و پرواز تدوین یافته است و مولف به موضوعاتی همچون پویش اجتماعی، گوشه‌نشینی، شوریدگی، نقش ارزش‌های اجتماعی، بازگشت به خویشتن، اخلاق عاشقی، انسان همیشه در گذار، راستی و یکرنگی و عشق پرداخته است.

به اعتقاد مولف اگر دیوان حافظ را کتاب شعر بخوانیم، نابسنده است؛ چراکه کتاب ادبیات، حکمت، فلسفه، دین، عرفان، جامعه‌شناسی، روانشناسی، هنر و موسیقی هم نیست، اما تمامی این‌ها و در حقیقت کتاب زندگی انسانی است.

بر اساس روش پژوهشی مولف،عباراتی را که در چند غزل یا در نسخه‌های مختلف متفاوتند، همگی در این کتاب ارایه شده‌اند.

به اعتقاد مولف اندیشه‌ی حافظ زلال و زیبا، همساز و هماهنگ، فراگیر، راهگشا و یکدست است و برهمین اساس دیوان حافظ خود به پژوهشگران جهت می‌دهد و پویش آنان را ژرفنده، پیش‌رونده و بالنده می‌گرداند.

مولف در برگردان بخش عربی غزل‌ها به فارسی از ترجمه‌های محمدرضا شفیعی‌کدکنی در کتاب دیوان حافظ به سعی سایه بهره گرفته و نوشته‌هایش پیش از انتشار به‌وسیله ی میرجلال‌الدین کزازی، حافظ موسوی و آیدین آغداشلو بررسی شده است.

همچنین این کتاب با 50 تصویر رنگی از نقش‌های ایرانی همراه شده و هدف اصلی مولف تاکیدی بر پیوند دو رشته توانمند هنر ایران یعنی شعرها و نگاره‌ها است. طبق گفته فرزان یکی از هنرمندانی که نگاره‌های این کتاب وام‌دار ذوق و قلم او بوده، میرزا احمد نصرچالشتری است که وی متن گزارش‌گونه‌ای از زندگی این هنرمند را در پیشگفتار کتاب ارایه کرده است. بخش پایانی کتاب نیز به فهرست منابع اختصاص دارد.