تازه های کتاب در ایران  - بخش هشتم - آبان ماه  1391 

 

نسرین پورهمرنگ

 

از اروپا و آمریکای لاتین/
گابریل گارسیا مارکز/ ترجمه ی بهمن فرزانه/ انتشارات ققنوس/

زن زیبایی که دو هفته پیش پا به هتل پلازا - آنته پاریس گذاشته بود با وجود نام عوضی و عینک آفتابی به چشم، نمی توانست ناشناس باقی بماند. یک کت و دامن کریستیان دیور بر تن داشت. بسیار خوب هم فرانسه حرف می زد. بیست و هشت چمدان و دوزاده جعبه کلاه هم همراه داشت. اتاق شماره 12 را به او داده بودند. با وجود مراقبت مدیر هتل، همه مطلع شدند که آن مسافر اسرار آمیز به محض اینکه در اتاق خود تنها مانده بود خواسته بود تلفنی با تهران، پایتخت ایران تماس بگیرد. طرف دیگر هم در آن سمت تلفن، شاه ایران بود...ملکه ثریا اغلب به پاریس می آمد اما ناشناس. این رفتار باعث شده بود همه فکر کنند حتما دلیل خاصی دارد که ملکه نمی خواهد با روزنامه نگاران روبرو شود. دلیل آن هم در این هفته، روز 27 اکتبر کشف شد. به احترام قرآن و قوانین خاص و بسیار دقیق حکومت سلطنتی ایران.  ملکه ثریا طرد شده بود چون طی 5 سال زناشویی نتوانسته صاحب فرزندی بشود که ولیعهد ایران باشد. البته راه حل دیگری هم داشت یعنی اینکه شاه ایران همسر دیگری بگیرد اما آن راه حل برای ثریا، که در اروپا بزرگ شده بود، امری محال به نظر می رسید. او نمی توانست شوهر خود را با زن دیگری قسمت کند. قبل از آن هم شاه ایران فوزیه را طلاق داده بود. خواهر فاروق، شاه سابق مصر. آن ازدواج برای ثریا نتیجه ناگواری داشت، یعنی اینکه خود شاه عقیم نبود. او از فوزیه صاحب دختری به اسم شهناز شده بود.

در واقع سالگرد ازدواج شاه و ثریا روز 12 فوریه بود. در آن تاریخ، موقعیت سیاسی کشور تماما به نفع شاه بود. دکتر مصدق در زندان بود. مجلس شورای ملی به شاه و ثریا هشت ماه مهلت داده بود. شاه و ثریا هم سری به آمریکا زدند. می خواستند با دولت آمریکا قراردادی نفتی ببندند، گرچه این بهانه ای بیش نبود. منظور اصلی سفر این بود که در آنجا ثریا را معالجه کنند که طبعا مثل معالجات گذشته بی ثمر بود. چندی بعدهم شاه و ملکه ایران سفری به شوروی کردند که تقریبا هیچکس متوجه آن نشد. در روز عروسی، ثریا پالتوی پوستی به تن کرده بود که استالین به او هدیه کرده بود و ارزش آن 52 میلیون فرانک فرانسه بود. در شهر کیف پیش دو پزشک متخصص زنان رفتند و آن ها هم با پزشکان آمریکایی موافقت کرده بودند...روز 27 اکتبر، آرزوی سیاسی دکتر مصدق برآورده شد؛ یعنی خلع کردن ثریا از تخت سلطنت...شاه عکس ثریا را در آلبومی دیده و او را انتخاب کرده بود. ثریا در آن زمان در لندن زندگی می کرد و در 12 سپتامبر 1951 در 19 سالگی بدون آنکه متوجه شود دارد چه می کند، ملکه ایران شد.

آنچه نقل شد بخشی از یادداشت گارسیا مارکز؛ نویسنده ی شهیر کلمبیایی با عنوان 27 اکتبر تاریخ ناگواری برای این دو عاشق و معشوق است که در کتاب از اروپا و آمریکای لاتین درج شده است و درباره‌ی بخشی از حوادث زندگی شاه سابق ایران است.

از اروپا و آمریکای لاتین؛ دربرگیرنده‌ی مجموعه‌یی از مقاله‌ها و نوشته‌های گابریل گارسیا مارکز است که در باره ی موضوعات روز نوشته شده است. برخی از این نوشته‌ها حاصل مطالعات و نقد و تحلیل اوست و برخی نیز حاصل مشاهدات او از سفرها و سیر و گشت‌هایی است که در نقاط مختلف جهان در فاصله‌ی سپتامبر 1955 تا آوریل 1960 داشته است. طیف مطالب کتاب متنوع است؛ از قضیه‌ جنایی معمایی در شهر رم گرفته تا جشنواره‌ سینمایی ونیز و رقابت دو هنرپیشه‌ معروف ایتالیایی ـ سوفیا لورن و جینا لولوبریجیدا ـ و ماجراهای سفر گارسیا مارکز به مجارستان و روسیه...، اما نوع نگارش نویسنده چنان است که می‌توان آنها را به صورت مجموعه داستانی متنوع و خواندنی مورد مطالعه قرار داد.
 

 راهنمای موضوعی سعدی‌شناسی/
کاووس حسن‌لی/ انتشارات دانشگاه شیراز/ 328 صفحه

راهنمای موضوعی سعدی‌شناسی به همت کاووس حسن‌لی و لیلا اکبری تدوین و به تازگی به وسیله‌ی انتشارات دانشگاه شیراز منتشر شده است.

این اثر دربرگیرنده‌ی کتاب‌هایی است که تا سال 1380 خورشیدی درباره‌‌ی سعدی و به زبان فارسی منتشر شده است. مقاله‌هایی که در باره ی سعدی نگاشته شده‌اند، در مجموعه‌یی دیگر گردآوری می شوند. تعداد کتاب‌های بررسی شده در این اثر به 70 جلد می‌رسد.

تدوینگر کتاب برای استفاده آسان‌تر از نتایج این تحقیق، آن را در پنج فصل با عنوان‌های ذیل دسته بندی کرده است: زندگی سعدی، اندیشه سعدی، سخن سعدی، موضوعات دیگر و بررسی آثار سعدی. همچنین برای آشنایی بیشتر با موضوعات کتاب، مدخل‌های فرعی فصل‌های پنج‌گانه، نیز در فهرست مطالب نمایه شده است.

برای پرهیز از افزایش حجم کتاب و پیشگیری از تکرار مطالب، به یادکرد نشانی مطالب بسنده شده است و تنها نام کتاب و شماره صفحه نوشته شده و مشخصات کامل منابع، به ترتیب حروف الفبا در پایان کتاب آورده شده است.

مولف در بخشی از مقدمه ی کتاب چنین نوشته است:یکی از عواملی که می‌تواند به انگیزه‌مندی پژوهشگران و رونق تحقیقات کمک کند، هموار کردن مسیر پژوهش وآسان کردن امکان دسترسی است. در کارنامه پژوهش‌های ادبی ایران هنوز جای بسیاری از تحقیقات بنیادی و پژوهش‌های پایه‌ای خالی است. و هنوز به آسانی و سادگی نمی‌توان به بسیاری از منابع دسترسی داشت. در سایه توانایی نرم‌افزارهای رایانه‌ای، جست‌وجو درمنابع ادبی به آسانی امکان‌پذیر است؛ اما بدیهی است که ابتدا باید این منابع به شیوه‌ای درست و شایسته به رایانه سپرده شود تا امکان جست‌وجو فراهم گردد. از همین رهگذر است که جست‌وجو در محتوای کتاب‌ها، که معمولا به حافظه رایانه سپرده نمی‌شوند، در مقایسه با محتوای مقاله‌های منتشرشده، به آسانی صورت نمی‌پذیرد. و بسیاری از مطالب ارزشمند کتاب‌ها درتحقیقات ادبی از چشم پژوهشگران پنهان می‌ماند.

وی در ادامه می‌افزاید ایجاد راهنمای موضوعی برای کتاب‌ها می‌تواند بخشی از این کاستی‌ها را برطرف نماید. کتاب راهنمای موضوعی حافظ‌شناسی (حسن‌لی، کاووس؛ 1388)، نخستین کتابی است که به گونه‌ای گسترده فهرست موضوعی آثار پدید آمده در پیوند با یکی از سخن‌سرایان ایران را نشان می‌دهد. انتشار کتاب راهنمای موضوعی حافظ‌شناسی و واکنش تحسین‌آمیز بسیاری از حافظ‌شناسان و استقبال حافظ ‌پژوهان انگیزه‌ای شد، تا طرح راهنمای موضوعی سعدی‌شناسی که از سال 1387آغاز شده بود، با قوت بیشتر پی‌گیری شود و با لطف خدای مهربان به انجام برسد.

علاوه بر این اثر، تصحیح چند کتاب، مجموعه شعر و آثاری چون فرهنگ سعدی‌پژوهی، گونه‌های نوآوری در شعر معاصر ایران، راهنمای تحلیلی خیام‌پژوهی (مشترک با سعید حسام‌پور) و راهنمای موضوعی حافظ پژوهی در کارنامه ادبی دکتر حسن‌لی دیده می‌شود.

  

آمیز قلمدون/
اکبر رادی/ نشر قطره/ 112 صفحه

نمایشنامه‌ی آمیز قلمدون نوشته‌ی  اکبر رادی؛ نمایشنامه نویس فقید گیلانی به صورت کتابی جداگانه منتشر شد. رادی این کتاب را در سال 1371 به نگارش درآورد و در سال 1376 به کارگردانی هادی مرزبان، در تالار چهارسوی مجموعه تئاتر شهر روی صحنه رفت و در سال 1377 از سوی نشر نیلا منتشر شد.

شخصیت‌های این نمایشنامه شکوهی پیرمردی 70 ساله، شوکت همسر شکوهی و 60 ساله، حشمت زن همسایه، میانسال، ماندانا دختر بزرگ شکوهی، رکسانا دختر کوچک شکوهی و پیشکار هستند.

آمیز قلمدون از مضمونی انتقادی برخوردار است. داستان روایتگر زندگی زوج مُسنی است که باقیمانده ی روزهای زندگی را در حسرت آرزوهای تباه شده ی دوره ی جوانی سپری می کنند. شکوهی یا همان آمیزقلمدون که سراسر عمر خود را وقف فرهنگ و هنر کرده است، در این روزهای پایانی عمر نیز جز قلم و کاغذ و دوات همدمی ندارد. او دوران عمر را با نهایت سادگی و به دور از زد و بندهای رایج در اجتماع و تملق گویی صاحب منصبان سپری کرده است و اینک که پا به سن پیری گذاشته کاری جز اندوه خوردن و حسرت کشیدن برای خود نمی‌یابد. فقر و گوشه نشینی حاصل زندگی صادقانه ی پیرمرد است.

  

مردم شناسی هنر/
فرانتس بوآس/جلال‌الدین رفیع‌فر/ انتشارات گل‌آذین/476 صفحه

فرانتس بوآس مردم شناس آمریکایی آلمانی‌الاصل است که در رشته ی خود آثار قابل توجهی را عرضه کرده است. مشهورترین اثر تحقیقی این مردم شناس آمریکایی، کتاب مردم شناسی هنر است که در سال 1927 منتشر شد و در همان زمان به سرعت به زبانهای مختلف دنیا ترجمه شد. دقت کار بوآس از او یک مردمشناس برجسته ساخت که نظریاتش در بسیاری از دانشگاههای دنیا مورد استناد صاحبنظران قرار گرفت. از او به عنوان بنیانگذار مردمشناسی نوین در تاریخ آمریکا یاد می‌کنند. کتاب مردمشناسی هنر وی نیز حاصل چهل سال کار تحقیقی و پژوهشی وی می‌باشد و نخستین اثر از اوست که به زبان فارسی ترجمه و منتشر شده است.

به گفته‌ی مترجم اهمیت این کتاب بوآس به خاطر روش تحقیقی است که در مطالعات مردم‌شناسی‌ خود به ویژه با مطالعات میدانی در بین سرخپوست‌ها و اسکیموها، انجام داده است.

به گفته‌ی رفیع‌فر زمانی که این کتاب در آمریکا منتشر شد به سرعت به عنوان یک اثر انقلابی در حوزه مردم‌شناسی هنر مطرح و مورد استقبال قرار گرفت. همچنین این کتاب پیش‌تر به اکثر زبان‌های زنده دنیا، ترجمه و منتشر شده بود و اکنون نیز، هرچند دیر، ترجمه فارسی آن در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.

دكتر جلال‌الدين رفيع‌فر‏؛ مترجم این اثر استاد گروه آموزشی انسان‌شناسی دانشكده علوم اجتماعی دانشگاه تهران است. پیدایش و تحول هنر، سنگ نگاره‌های ارسباران، منشاء عالم: حيات‏، انسان، زبان و فرهنگ و زنان ايل بهمنی از دیگر آثار منتشر شده به وسیله ی دکتر رفیع‌فر می‌باشند.

  

  چیزی تو کشو نیست/
محمدرضا فرزاد و شهریار توکلی
/ انتشارات حرفه هنرمند/ 224 صفحه

با همکاری مشترک محمدرضا فرزاد و شهریار توکلی، مجموعه‌یی دربرگیرنده‌ی شعرها و عکس‌هایی از شاعران و هنرمندان جهان منتشر شد. این مجموعه با عنوان چیزی تو کشو نیست دومین کار مشترک فرزاد و توکلی است که شعرهایی از چارلز بوکوفسکی، شیمبورسکا، وندی کوپ، چارلز سیمیک، ویلیام کارلوس ویلیامز، چارلز رایت، جک اسپایسر، لیندا پاستان، راجر مگاف و چند شاعر دیگر در کنار عکس‌هایی از ویلیام فوکس تالبوت، رالف گیبسون، جف وال، شهریار توکلی و چند عکاس دیگر را گردآوری و یکجا منتشر کرده‌اند. ترجمه‌ی شعرها برعُهده‌ی محمدرضا بوده و انتخاب عکس‌ها را نیز شهریار توکلی به انجام رسانیده است.

این دو مولف پیش از این مجموعه‌ی دیگری به نام تو مشغول مردن‌ات بودی را منتشر کرده بودند، که آن هم شامل تعدادی شعر و عکس با مضامینی تاثرآور بوده است. اما مجموعه‌ی اخیر از شعرهایی با لحنی شادتر و طربناکتر انتخاب شده‌اند.

عکس‌های این مجموعه آنچنانکه توکلی می‌گوید شاعرانه است که خود در این زمینه یعنی عکاسی شاعرانه مدتها به کار مشغول بوده است.

70 ترجمه‌ی شعر در این کتاب با 70 عکس  در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. گفتنی اینکه از آثار 6 عکاس ایرانی نیز در این کتاب استفاده شده است.