تازه های کتاب در ایران  - بخش دوم - اردیبهشت ماه  1390 

 

نسرین پورهمرنگ

 

هزاره ی فردوسی، مجموعه مقالات دانشمندان ایران و ایرانشناسان جهان

زیرنظر مهدی محقق/ انجمن ترویج زبان و ادب فارسی/ 376 صفحه

   در سال 1313 هجری خورشیدی همایشی در بزرگداشت هزارمین سال تولد سراینده ی بزرگ شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی در تهران برگزار شد. بسیاری از ایرانشناسان داخلی و خارجی در این همایش به ارائه و خواندن مقاله های خود پرداختند و مجموعه ی این مقاله ها در همان سال با عنوان هزاره ی فردوسی چاپ و منتشر شد.
   اما این کتاب دوباره تجدید چاپ نشد تا اینکه پس از 76 سال به مناسبت بزرگداشت هزاره ی سرایش شاهنامه که سازمان یونسکو امسال را به این عنوان نامگذاری کرده، بار دیگر به چاپ رسید.
   مجموعه مقاله های این کتاب به قلم شخصیتهای سرشناسی از جمله: گزارش کنگره ی فردوسی، مقام فردوسی و اهمیت شاهنامه به قلم محمدعلی فروغی، شاهنامه و فردوسی از سیدحسن نقی زاده، آخرین فردوسی از محمدتقی بهار، اوصاف مناظر طبیعت در شاهنامه از هانری ماسه، مقدمه قدیم شاهنامه از محمد قزوینی، نفوذ فردوسی در هندوستان از محمد اسحاق، نقش و نگار، داستان های ملی ایران قدیم از عباس اقبال، حماسه در ایران باستان و ایران کنونی از ارما سکویچ، مقام شاهنامه در ادبیات عالم از عبدالوهاب عزام، بعد از هزار سال از جمیل صدوقی و...
   به چاپ جدید این کتاب مقاله یی به قلم محمدامین ریاحی با عنوان فردوسی و سیر تکمیل و تدوین شاهنامه افزوده شده است.

 

راهنمای جامعه شناسی سیاسی(جلد اول)

کیت نش، آلن اسکات/ ترجمه ی قدیر نصری، محمدعلی قاسمی/ پژوهشکده ی مطالعات راهبردی/ 400 صفحه

   جامعه شناسی سیاسی را می توان در نقطه ی تلاقی دو رشته ی جامعه شناسی و علم سیاست قرار داد. دست اندرکاران تدوین مقاله های کتاب کیت نش و آلن اسکات ضمن آنکه قصد داشتند تا از دستاوردها و مفاهیم و مباحث هر دو رشته استفاده کنند، به طور تلویحی نیز مد نظر داشتند تا مسیری تازه بگشایند، به قصد آنکه جامعه شناسی سیاسی چیزی بیشتر از یک ایستگاه ترانزیت برای طرح موضوعات جدید، پیش از تثبیت شدن آنها در دو رشته ی یاد شده باشد، زیرا فهرست موضوعات مطرح شده در این کتاب فراتر از آن چیزی است که هم در علوم سیاسی مطرح است و هم در جامعه شناسی سیاسی، و در حوزه هایی مانند جامعه شناسی فرهنگی و اقتصادی نیز گسترش پیدا کرده است.

   دست اندرکاران تدوین مقاله های کتاب بر آن بوده اند که تحولات ایجاد شده در فضای بین المللی و جهانی شدن و جنبشهای اجتماعی، واحد اساسی تحلیل سیاسی یعنی دولت ملت ها و واحد تحلیل جامعه شناسی یعنی جوامع را زیر سوال ببرند.
   تحولات ایجاد شده به نوبه ی خود، واحدهای تحلیلی جدیدی را وارد عرصه ی پژوهشهای علوم اجتماعی نموده اند: برای مثال سیاست فرهنگی یا هویتی که می توانند به نوبه ی خود تحولات تئوریک در علوم اجتماعی را سبب شوند.
   به نظر محققان این کتاب، بازاندیشی رادیکال در ماهیت، هدف و حتی مشروعیت علوم اجتماعی می تواند علوم اجتماعی را در چارچوبی گرفتار کند که خود از کار بیفتد و چنین تصوری را به وجود آورد که بهتر است رشته های جدیدتری همانند مطالعات فرهنگی میداندار تحقیقات در علوم اجتماعی شوند. این نکته بدین معناست که رقیبان جدید می توانند مبارزه  بر سر قلمرو را تشدید کنند.
   نش و اسکات در این باره چنین می نویسند:جامعه شناسی سیاسی دقیقاً به خاطر جایگاهش در میان شکاف مرزهای موجود بین امور سیاسی، فرهنگی و اقتصادی در موقعیت بسیار خوبی برای جذب و انتقال تحولات نوظهور قرار دارد. موقعیت آن برای درک ابهام این مرزهای احتمالاً اختیاری و تشخیص قرابت پیوندهای این عرصه ها بسیار مناسب است.
   از همین روی تدوین کنندگان کتاب از مرزهای سیاسی فراتر رفتند و وجوهی از حیات اقتصادی فرهنگی را در بخشی از کتاب گنجاندند.
   بخش نخست کتاب مروری است بر مهمترین نگرشهای تئوریک به قدرت و سیاسی. در بخش دوم با عنوان دولت و حکومتداری مقالاتی گرد آمده که در آنها روابط دولت و نهادها، سازمانها و گروههای مختلف در جامعه، موضوعات اصلی هستند.
   مروری بر چند مقاله ی گردآمده در کتاب:
   در مقاله یی با عنوان تحولات در نظریه ی مارکسیستی به قلم باب جسوپ بر این نکته تاکید شده که رویکردهای مارکسیستی به قدرت از نظر تمرکز بر روابط قدرت و سلطه ی طبقاتی در جوامع سرمایه داری متفاوت هستند.
   دیدگاههای متاخر مارکسیستی به جانب این دیدگاه گرایش دارند که قدرت طبقاتی در سراسر جامعه پراکنده است و نباید جانب تقلیل جویی اقتصادی را گرفت. نگرشهای مارکسیستی به نقش دولت در حفظ سلطه ی اقتصادی تاکید می کنند و به چگونگی ائتلاف بین طبقات مسلط برای سرکوب طبقات زیردست می پردازند.
   جسوپ در مقاله ی خود تاکید فراوانی بر انسجام سلطه ی طبقاتی می کند و به تبیین وجود اراده ی ایستادگی در برابر سرمایه داری می پردازد.
   در مقاله یی با عنوان رویکردهای گزینش عقلانی در تحلیل قدرت به قلم کیت داودینگ به نظریه ی بازیها پرداخته شده است.در نظریه ی بازیها که متدلوژی نظریه ی گزینش عقلانی است این فرض وجود دارد که بازیگران به دنبال به حداکثر رسانیدن سود خود هستند. او در این مقاله ادعا می کند که نظریه ی گزینش عقلانی می تواند بر دوگانگی ساختاری و فردی غلبه کند. این نظریه بازیگرانی را تجزیه و تحلیل می کند که ترجیحاتشان با موضعی که در جامعه دارند حدس زده می شود اما هنوز قطعی نیست.
   در مقاله یی با عنوان احزاب و میانجیگری سیاسی به قلم هربرت کیتس کلت با تلفیق مشخصه های ساختاری و معیارهای کارکردی احزاب، این پرسش مطرح شده است که برای تشکیل یک حزب سیاسی لوازم ساختاری و معیارهای کارکردی مورد نیاز کدامند، یا کدام شرایط ساختاری با کدامین معیار کارکردی متناسب است؟ به گفته ی نویسنده شرایط نهادی و ساختاری متفاوت به پیدایش انواع مختلف احزاب سیاسی منتهی می شود. بعضی احزاب برنامه دار هستند و طرحهای سیاسی مشخصی ارائه می دهند و بعضی احزاب نیز حامی پرور هستند و به طور مستقیم به خریدن رای مردم اقدام می کنند. بسیاری از احزاب در اروپا برنامه دار هستند. البته در دمکراسی پسا صنعتی، مناقشه های فراوانی در باره ی جایگاه احزاب سیاسی در گرفته است.
   نویسنده ی این مقاله دو چشم انداز متفاوت را برای آینده ی احزاب سیاسی پیش بینی می کند: احزاب سیاسی یا بر اساس الگوی فن سالارانه و تک صدایی عمل خواهند کرد که در این صورت با تکیه بر قابلیتهای حرفه یی خود، تسلط خویش را حفظ می کنند و بدین ترتیب راه را برای شکل گیری احزاب جدید می بندند. چشم انداز دوم نویسنده تفسیر کثرت گرایانه ی پسامدرن از فعالیت حزبی است که بر اساس این تفسیر احزاب سیاسی جدید می توانند به رای متفاوت برخی حوزه ها توسل جویند و تنوع حزبی را سبب شوند.
   در مقاله یی دیگر با عنوان تروریسم بر ضد دولتها به قلم دوناتلا دلاپورتا این نکته عنوان شده است که در مطالعه ی تروریسم دو رهیافت کلی وجود دارد: رهیافت نخست آسیب شناسانه است و رهیافت دوم جامعه شناسانه.
   در رهیافت جامعه شناختی تروریسم به عنوان نوعی اعتراض سیاسی غیرمتعارف قلمداد می شود. دلاپورتا در سه سطح تحلیل به بررسی تروریسم پرداخته است: در سطح نخست به تحلیل ویژگیهای فردی اعضای سازمانهای تروریستی می پردازد، در سطح دوم به پویایی و تحولات این سازمانها اشاره می کند و در سطح سوم نظامهای مختلف سیاسی را که تروریسم در آنها رشد می کند و توسعه می یابد مورد توجه قرار می دهد.
   تحلیل تروریسم در دو دهه ی 1960 و 1970 در غرب پدیدار شد و همینک ابعاد نظری بسیار جدید به خود گرفته است.

 جامعه شناسی گردشگری

یورکوس آپوستولوپولوس/ ترجمه ی بیژن شفیعی/ انتشارات وارسته/ چاپ دوم/ 286 صفحه

   آنچه به عنوان گردشگری همینک به فرهنگ عمومی جوامع مختلف تبدیل شده است تا دو قرن پیش اختصاص به افراد و طبقه یی خاص داشت؛ بازرگانان، مبلغان مذهبی، دانش پژوهان و اعضای طبقه ی اشراف.

   وقوع انقلاب صنعتی و تحول در وسایل حمل و نقل در قرن نوزدهم، امکان جابه جاییهای گسترده و به نسبت آسان مسافر و کالا را فراهم ساخت. نظام تامین اجتماعی استقرار یافته و ساعتهای معین کاری، تعطیلات آخر هفته و سالیانه به عنوان حقوق کارگران مورد تصویب قرار گرفت.
   اینک قشرعظیم کارگران و کارکنان دولت فرصت و امکان آن را داشتند تا در تعطیلات آخر هفته و یا تعطیلات سالیانه از شلوغی و آلودگی شهرها گریخته و به مناطفق خوش آب و هوا پناه ببرند.
   گسترش مشاغل خدماتی و هتلداری و رستوران داری در مناطق مورد علاقه ی گردشگران از نتایج مستقیم تبدیل گردشگری به فرهنگ عمومی در جوامع است.
   گردشگری امروز به یک صنعت پردرآمد در اقتصاد جهانی تبدیل شده و برای بسیاری از کشورها یک منبع پردرآمد محسوب می شود. آمار منتشره شده به وسیله ی سازمان جهانی گردشگری نشان دهنده ی رشد میزان گردشگران از دهه های پیش به اینسو و افزایش درآمد حاصل از حضور گردشگران برای کشورهای میزبان است.
   زندگی یکنواخت ماشینی نیاز به غنی سازی اوقات فراغت و پرکردن مطلوب این اوقات با علایق شخصی را به ضرورتی انکارناپذیر در زندگی مدرن تبدیل کرده است، از همین رو با افزایش چشمگیر اعضای طبقه ی متوسط، گردشگری توده یی به پدیده ی رایج زندگی معاصر تبدیل شده است.
   با این توضیح پیش بینی می شود تا سال 2020  یک میلیارد و 600 میلیون جهانگرد در سراسر جهان به رفت و آمد در کشورها بپردازند و دو تریلیون دلار هزینه کنند.
   به نوشته ی مولف کتاب جامعه شناسی گردشگری در بعد اقتصادی، گردشگری با ایجاد اشتغال با ضریب بالا و همچنین ایجاد درآمد و انتقال ثروتهای متمرکز از نواحی صنعتی و پیشرفته به نواحی پیرامونی که هنوز مراحل صنعتی شدن یا توسعه را طی نکرده اند سطح رفاه جامعه را بالا می برد... در بعد اجتماعی گردشگری موجب می شود که فرهنگ های مختلف با یکدیگر در تعامل قرار گرفته، از پویایی لازم برای رشد و ترقی بهره مند شوند... در بعد سیاسی، صنعت گردشگری زمینه ی صلح و صمیمیت و دوستی بین کشورها و جوامع را فراهم کرده، احیاناً برخی از تصورات کلیشه یی و اندیشه ها و باورهای نادرستی را که ملت ها از یکدیگر دارند، می زداید.
   کتاب جامعه شناسی گردشگری در دو فصل تدوین گردیده است:

-         
تحولات گردشگری از منظر علوم اجتماعی
-         
جامعه شناسی گردشگری
   برخی از مباحث این کتاب عبارتند از: برنامه ریزی و انگیزه در گرشگری فراصنعتی، پدیدار شناسی تجارب گردشگری، گردشگری، فرهنگ و نابرابری اجتماعی، جنسیت و روابط طبقاتی در مشاغل گردشگری، روابط اجتماعی گردشگری در جهان اسلام، بررسی تاثیر سیاست بر گردشگری
   این کتاب را انتشارات وارسته رشت برای بار دوم به چاپ رسانیده است. 

گزارش های سیاسی واشنگتن و یادداشت های زندان

اللهیار صالح/ به کوشش ایرج افشار/ انتشارات سخن/ 414 صفحه

   صالح آرانی معروف به اللهیار صالح یکی از فعالان سیاسی عضو جبهه ی ملی در دوران دکتر مصدق است. وی در سال 1275 در آران و بیدگل به دنیا آمد و در سال 1360 هم درگذشت. در دولتهای مختلف از جمله کابینه ی احمد قوام، علی سهیلی، ساعد مراغه ای، ابراهیم حکیمی و کابینه ی دکتر محمد مصدق به عنوان وزیر و سفیر ایفای نقش کرده است.
   وی در کنار دکتر مصدق برای ملی کردن صنعت نفت تلاشهایی فراوان نمود و پس از کودتای 28 مرداد با وجود درخواست زاهدی برای ادامه ی کار در دولت، از مقام سفارت ایران در آمریکا کناره گرفت.
   اللهیار صالح عادت به نگارش وقایع روزانه ی زندگی خود داشت. کتابی که به کوشش زنده یاد ایرج افشار از یادداشتهای روزانه ی او فراهم  آمده در برگیرنده ی دو دسته گزارش است: برخی را صالح در زمان تصدی مقام سفارت در آمریکا نوشته و برخی نیز وقایع قبل و بعد از کودتای 28 مرداد را شامل می شود.