تازه های کتاب در ایران  - بخش چهارم - تیر ماه  1389 

 

نسرین پورهمرنگ

 

از كاخ هاي شاه تا زندانهاي سيبري
غلامحسين بيگدلي/ سازمان اسناد و كتابخانه ي ملي ايران/ 244 صفحه

   پروردگارا تو را سپاس مي گزارم كه به من امكان و نيرو دادي تا از سفري دور و دراز و خطرناك و از مرحله اي سهمگين و مخوف و از گمگشتگي اي سرسام آور و دهشتناك رها شوم و به آغوش گرم مادر ميهن بازگردم.
   بار الها، تو را مي ستايم كه به من گمگشته ي بي پناه عاصي توانايي دادي كه يك عائله ي معصوم و مظلوم و بي سرپرست را از در به دري هاي كوركورانه و نابودكننده سالم و صحيح به ديارشان بازگردانم. به شكرانه ي اين موهبت عظيم سرتعظيم فرود مي آورم...
   بارالها! عاجزانه استغاثه مي كنم كه تا با هدايت و حمايتت هرگز منافع و اغراض شخصي ام را بر منافع همگاني ترجيح ندهم و جز حقيقت و عينيت چيزي ننويسم و آنچه را كه تاكنون  در مراحل گوناگون زندگي پرفراز و نشيب خود، شاهد و عامل و مجري بوده ام به قلم آورم. دستم را در نگارش حقايق نلرزان و نزد دوست و دشمن سرافكنده ام مساز...

   آنچه آورده شد بخشي از پيشگفتاري است كه مرحوم استاد غلامحسين بيگدلي در كتاب خاطرات خود با عنوان از كاخ شاه تا زندانهاي سيبري به نگارش در آورده است.
   غلامحسين بيگدلي كه از اعضاي خانواده هاي درباري و اشراف ايران بود، اصل و نسبش به ايل كهنسال و ديرپاي بيگدلي مي رسد. در اسفند ماه 1297 در تهران به دنيا آمد و پس از گذراندن تحصيلات خود در دبيرستان نظام و دانشكده ي افسري، در سال 1320 به عضويت حزب توده درآمد. در تابستان 1324 به همراه برخي از افسران حزبي دستگير و زنداني شد. در اواخر آن سال نيز پس از پا درمياني چند تن از سران ايلات آزاد و به آذربايجان رفت. پس از شكست فرقه ي دمكرات در آذر ماه ،1325 به آذربايجان شوروري گريخت و سالهاي متمادي درآن ديار به زندان و تبعيد سپري كرد. به دنبال مرگ استالين از زندان آزاد شد و تحصيلات خود را در رشته ي ادبيات ادامه داد و به عنوان استاد در رشته ي ادبيات به عضويت فرهنگستان باكو و مسكو در آمد.
   غلامحسين بيگدلي پس از 33 سال دوري از وطن در تابستان 1358 به ايران بازگشت و در دانشكده ي ادبيات دانشگاه تهران به تدريس پرداخت. وي در يكي از روزهاي سال 1373 براي آشنايي با فعاليتهاي آرشيو سازمان اسناد ايران به آن سازمان رفت كه اين ديدار به چندين جلسه گفت وگو و ضبط خاطرات وي در منزل شخصي اش انجاميد.
   در بخشي از يادداشت ابتداي كتاب به قلم ناشر آمده است: مرور ايام و مشقات فراوان موجب شده بود مرحوم بيگدلي در حين گفت و گو برخي خاطرات را به ياد نياورد. بنابر اين متن مكتوب مصاحبه ها پس از آماده سازي در اختياراش قرار گرفت تا اطلاعات آن را تكميل كند... اما مستند سازي مطالب، ويراستاري و كتاب سازي، انتشار آن را به درازا كشاند و با وجود اشتياق فراوان وي به چاپ خاطراتش، با چشم فروبستن از جهان در 24 مرداد 1377 موفق نشد، حاصل اين كار را مشاهده كند.
   اين كتاب دربردارنده ي خاطرات مرحوم بيگدلي از دوران كودكي تا روزگار خدمت وي در دربار پهلوي، فعاليت در حزب توده، فرار به اتحاد جماهير شوروي، اسارت در زندانهاي استاليني، رهايي  از زندان، تحصيل در باكو و در نهايت بازگشت به كشور رل شامل مي شود.
   اين كتاب در دو بخش در ايران، در شوروي و در هشت فصل تنظيم شده است:
   ايل بيگدلي، رضاخان و روي كار آمدن خاندان پهلوي، رجال و شخصيتهاي دوره ي رضا شاه، من و حزب توده، سراب خوشبختي، تبعيد به سيبري، مشاهداتي از شوروي، بازگشت به ميهن

 در قلمرو انسان شناسي
محمدحسين باجلان فرخي/ نشر افكار

   انسان شناسي يكي از رشته هاي علوم انساني است كه محققان اين رشته با مشاهده و كندوكاو در زندگي روزمره ي مردم مي كوشند تا به كشف زوايا و تفاوتها و شباهتهاي فرهنگ ملل نايل آيند و بلكه از اين طريق به تبيين قوانين پديده هاي اجتماعي توفيق يابند.
   در كتاب در قلمرو انسان شناسي مولف كتاب كوشيده است تا با ياري گرفتن از اسطوره هاي ايراني، به شناخت زير ساختهاي انديشه ي مردمان ايرانزمين دست يابند.
  مطالب اين كتاب در قالب 20 مقاله ارائه شده است كه اغلب آن مقاله ها تاكنون در كنگره ها و نشريات مختلف ارائه شده اند.
   محورهاي اين مقاله ها عبارتند از:
   چيستي فرهنگ و انواع آن، آفرينش جهان و انسان در اساطير ايران و جهان، اسطوره هاي خورشيد و ماه در ايران و جهان، خاستگاههاي اسطوره مرگ و مراسم تمناي باران و باران سازي در ايران و جهان
   به گفته ي باجلان فرخي با شناخت اسطوره ها، آبشخور اعتقادات، انديشه ها و آداب و رسوم يك ملت بر ما آشكار خواهد شد. بايد در شناخت آداب و رسومي كه با فرهنگ ملي پيوند دارند، كوشيد اما نمي توان براي هميشه زنده نگه شان داشت، زيرا همواره تغيير معيشت، آداب و رسوم را نيز دستخوش تغيير مي كند.

 بگو دوستم داري فقط آهسته بگو كه مرا خواهند كشت
رستم عجمي/ انتشارات انجمن قلم ايران/ 104 صفحه

   رستم عجمي شاعر اهل تاجيكستان است كه در مقطع دكتراي درشته ي زبان و ادبيات فارسي دانشگاه تهران به تحصيل مي پردازد.
   پدر وي محمدعلي عجمي از شاعران سرشناس تاجيكستان است و رستم كه طبع شعري دارد تاكنون اشعار خود را در برخي نشريات ايران و تاجيكستان به چاپ رسانيده است.
   كتاب بگو دوستم داري فقط آهسته بگو كه مرا خواهند كشت نخستين كتاب رستم عجمي است و داراي 62 قطعه شعر نو و سپيد وي است.
چشم هاي كودتاي ات
انقلاب شهر دوشنبه بود
زيبائيت آن چنان رئيس جمهور را به رويا برد
كه كوچه ها
بي تو مرثيه مي خواندند
بهار بي قرار من
خدايان گل
از تو بوسه مي خواهند
از تو شعر مي خواهند
زيبايم لبخند بزن
تا دنيا در چشمانم
شعر شود...

 تاریخ ادبیات فرانسه
پیربرونل، ایوان بلانژه و.../ انتشارات سمت/ 423 صفحه

   در دوره ی پنج قرن اخیر در فرانسه مجموعه یی گسترده و عمیق از جریانات اجتماعی و سبکهای ادبی و افقهای فکری پدیدار شدند که نه تنها تاریخ کشور فرانسه که تجربه ی مدرنیته در ابعاد مختلفش  تحت تاثیر خود قرار داد.
   جلد چهارم <تاریخ ادبیات فرانسه> به تحولات ادبی قرن نوزدهم در این کشور می پردازد. این کتاب مرور منظم این تحولات نیست بلکه نقد و تحلیل جریانات فکری مهم این دوره است. مکتب رمانتیسم برجسته ترین مکتب فکری این دوره به شمار می رود که پیروان فکری فروانی را نیز در خود جمع کرد، علاوه بر مکتب رمانتیسم و نقد آثار چهره هایی همچون شاتوبریان، لامارتین، ویکتورهوگو، میشله و... به مکتب رئالیسم، مکتب شعری پارناس، مکتب ناتورالیسم و سمبولیسم نیز پرداخته شده است.
   قرن نوزدهم برای فرانسه تنها قرن  تحولات ادبی و فکری نبود بلکه تحولات سیاسی نیز از متاثر از جریانات فکری و ادبی و تاثیرگذار بر این جریانات بود. وقوع سه انقلاب، دو دوره نظام سلطنتی، یک امپراطوری و دو جمهوری تاثیرات عمیق خود بر حوزه های اندیشه و هنر و ادبیات  برجای گذاشت.
   هنرمندان رهایی از قید و بندهای دست و پاگیر را که به یکسان در اجتماع و سبکهای ادبی کلاسیک یافت می شد را جست وجو می کردند. در دوره ی رمانتیسم اولیه که فاصله ی سالهای 1800 تا 1820 را شامل می شود چهره های درخشانی همچون  مادام دواستال و شاتوبریان پدیدار شدند اما در فاصله ی سالهای 1820  تا 1850 شخصیتهایی همچون هوگو، لامارتین و وینی برای شکستن  قواعد مکتب کلاسیک و آزادی عمل در عرصه ی تاتر تلاشهای تاثیرگذاری را به خرج دادند. اما ظهور دو مکتب ناتورالیسم و رئالیسم در فاصله ی سالهای 1850 تا 1880 اتفاق افتاد.
   زولا، بالزاک، استاندال و فلوبر چهره های درخشان این دوره هستند. قرن نوزدهم با وجود همه ی تلاطمها و اتفاقات حیرات انگیزش رو به پایان بود که مکتب سمبولیسم پدیدار شد و شاعران توانمندی همچون بودلر، رمبو ورلن در راه اعتلای آن عمر هنری خود را هزینه کردند.
   شعارها و اندیشه های عدالت خواهانه، آزادی جویانه و دمکراسی طلبانه، از آنچنان عمق و وجهه یی برخوردار بودند که در تمام طول قرن نوزدهم و پس از آن تاثیرات عمیق و ساختاری خود را بر نهادهای مختلف جامعه ی فرانسه از جمله نهادهای  خلق هنر و اندیشه بر جای گذاشت.
   از آنجایی که سبک نگارش کتاب علمی و آکادمیک است؛، مترجم برای قابل درک شدن بهتر کتاب برای خواننده ی فارسی زبان ناگزیر شده تا گاهی جمله ها و عبارتها و حتی پاراگرافها را نیز پس و پیش نماید.
   این کتاب به همت پیربرونل، ایوان بلانژه، دانیل کوتی، فیلیپ سلیه و میشل تروفه که جملگی از اندیشمندان صاحبنام فرانمسوی هستند تالیف شده است.