تازه های کتاب در ایران  - بخش هفتم - مهر ماه  1389

 

نسرین پورهمرنگ

 

تئاتر ابسورد

مارتين اسلين/ ترجمه ي مهتاب كلانتري و منصوره وفايي/ 517 صفحه/ نشر كتاب آمه

   آلفرد ژاري شاعر، نويسنده و نمايشنامه نويس فرانسوي است كه در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم مي زيست. از او به عنوان بنيانگذار تاتر ابسورد ياد مي شود. اگر چنين باشد بايد از تاتر شاه اوبو ي وي به عنوان نخستين اثري ياد كرد كه مي توان ويژگيهاي تاتر ابسورد را در آن مشاهده كرد.

   نيهليسم يا پوچگرايي بينشي است كه در اين نوع تاتر به تصوير كشيده مي شود. از عناصر مكاتب ادبي سوررئاليسم، اكسپرسيونيسم و اگزيستانسياليسم نيز  مي توان مواردي در اين نوع تاتر يافت.  بي معنايي زندگي، اضطراب و سردرگمي از جمله عناصر ياد شده هستند.

 مارتين اسلين در كتاب تئاتر ابسورد از اجراي تاتر هربرت بلاو ياد مي كند كه 400 تماشاگر مشتاق آن را زندانيان زندان سن گوئنتين تشكيل ميدادند. اجراي اين نمايش استقبال پرشور تماشاگرانش را به همراه داشت. اين نوع تاتر به دنبال ايده هايي جديد، رهيافتهاي نوين و فلسفه يي ديگرگونه است كه بتواند سبك زندگي مردم را تغيير دهد.

   از جمله شخصيتهاي مطرحي كه اسلين به بررسي آثار آنها مي پردازد عبارتند از: ساموئل بكت، اوژن يونسكو، آرتور آداموف، ژان ژنه و هارولد پينتر.  فصل مستقلي نيز به تاتر ابسورد در اروپاي شرقي و آثار اسلاومير مروژك و واتسلا وهاول اختصاص دارد.

   جذابيت تاتر ابسورد در اين نكته نهفته است كه با وجود آنكه مانند تراژديهاي يونان باستان از روح حماسي برخوردار است اما اين روح حماسي همه ي ارزشها و باورداشتهاي جهانشمول را مورد ترديد قرار مي دهد. در جهانبيني ابسورد نيز مي توان به شهود دست يافت اما اين شهود نه حاصل غور كردن در دنياي برون كه كابوسها و خيالات درون است.

   تصويرهاي شاعرانه ي تاتر ابسورد اگر چه از منطق و تفكر عقلاني مي گريزد اما به واقع تاكيدي است بر بازگشت به عقلانيت از جنسي ديگر.

   در تاتر ابسورد از مخاطب خواسته مي شود تا با واقعيتهاي دنياي مدرن بدون ترس و نگراني روبه رو شود، دنيايي كه واقعيتهايش از بي معنايي رنج مي برد، اين بي معنايي را بايد پذيرفت و به آن خنديد.

داستان فلسفه

برايان مگي/ ترجمه ي ماني صالحي/ 240 صفحه/ نشر كتاب آمه

   داستان فلسفه شرحي است اگر چه مختصر اما داراي نكات دقيق و مهم درباره ي آثار و انديشه هاي همه ي فيلسوفان صاحبنام و مشهور جهان فلسفه از افلاطون تا دوره ي معاصر.

   كساني كه دوست دارند تا از افكار و آراي مطرح در دنياي فلسفه اطلاعلات بيشتر و البته دقيق تري به دست آوردند كتابهاي برايان مگي از اعتباري بسيار برخوردار است.

   مگي داراي بياني ساده و دقيق است و كتابش را با تصويرهاي جذاب همراه كرده.

   مگي نويد مي دهد - بر خلاف آنچه امروز عده اي مطرح مي كنند- فلسفه از چشم اندازي روشن و رو به پيشرفت برخوردار است. زيرا فلسفه توانسته است از راهكاري تجزيه و تحليل نويني بهره جويد و مسائل مهم اجتماعي و سياسي را مورد بحث قرار دهد. همينك در برخي از شركتهاي تجاري از فلاسفه ي اخلاق دعوت مي شود در جلسات آنها شركت نمايند تا از نظرات آنان درباره ي اخلاق كسب و كار بهره مند گردند. برخي از دولتها نيز از فلاسفه دعوت مي كنند تا در كار قانونگذاري نظارت و وقوف داشته باشند. اما ارزش فلسفه در وجود خود آن به تنهايي و بدون اين كاركردها نهفته است. با فلسفه مي توان دوردستها را با روشني بيشتر مشاهده كرد.

پرسه زير درختان تاغ

علي چنگيزي/ نشر ثالث/ 221 صفحه

   تاغ نام درختي است كه در كرمان مي رويد. علي چنگيزي نويسنده ي رمان زير درختان تاغ درباره ي آنها مي گويد:
تاغ از گياهاني است كه در منطقه ي كرمان زياد رشد مي كند. اطراف جاده احتمالا" آن را ديده ايد. همان درختهاي بي حال و بي نمكي هستند كه اطراف جاده هاي كويري رشد كرده اند. يا به اجبار آنجا كاشته شده اند براي اينكه از شنهاي روان جلوگيري مي كند و رطوبت خاك را هم افزايش مي دهد. گياهي است كه آتش ديرپايي دارد.

   داستان رمان در باره ي آدمهايي است كه به دنبال گنج هستند و در طول داستان ماجراهايي براي آنها اتفاق مي افتاد.رمان از زبان راويهاي مختلف نقل مي شود. دو داستان در اين رمان همزمان نقل مي شود و به پيش مي رود: نخست ماجراي قتل دختركي به دست پدرش و داستان ديگر يافتن گنجي در خرابه هاي زنگي آباد كه براي جست وجو كنندگانش تلخ كاميهايي  فراواني به بار مي آورد.

 

هنر غرق شدن

گزيده اشعار بيلي كالينز/ ترجمه ي مجتبي ويسي/ نشر چشمه/ 125 صفحه

   بيلي كالينز شاعر آمريكايي كه در سال 1941 در شهر نيويوك متولدشد، در سال 1977 يعني زماني كه 36 سال داشت نخستين كتاب شعرش را با نام صورت سنگي منتشر كرد.

   در سال 1980 مجموعه شعري با نام شعرهاي تصويري از اين شاعر منتشر شد و تا به امروز وي هشت كتاب چاپ كرده است.

 بيلي كالينز كه استاد رشته ي زبان و ادبيات انگليسي  در دانشكده ي مهان دانشگاه شهر نيويورك است در سالهاي 2001 و 2002 به عنوان شاعر برتر آمريكا شناخته و برگزيده شد. وي در سال 2004 نيز شاعر برتر ايالت نيويورك شناخته شد.

   هنر غرق شدن داراي 42 قطعه از شعرهاي اين شاعر آمريكايي است كه مجتبي ويسي آن را ترجمه كرده و به تازگي در ايران چاپ شده است.

   كالينز سهل و ساده شعر مي گويد اما با ظرافت و از زواياي متنوع تا خواننده را وا دارد كه هر بار از دريچه يي تازه به مفاهيمي كه او به تصوير مي كشد نگاهي بيندازد. او شعرش را از مفاهيم و اشياي ملموس دور و بر شروع مي كند و به مفاهيم و احساساتي عروج مي دهد كه انتزاعي و ذهني هستند.

   مترجم در يادداشت كوتاه خود در مقدمه ي كتاب مي نويسد: مي دانم ارايه ي ترجمه اي از شعر شاعران ناشناخته يا دستكم كمتر شناخته شده، در ديار ما اقدامي مقبول و منفعت ساز تلقي نمي شود. خيلي ساده مخاطب ندارد و به همين دليل ناشران كمتر حاضر مي شدند با فراغ بال آستين ها را بالا بزنند تا كتابي از اين دست را به دستهاي چاپ بسارند

   مترجم در ادامه مي نويسد: لطفا" نگذاريد مترجمان ما سالهاي بعد از سوي مخاطبان و خوانندگان آن زماني، متهم شوند كه چرا به شاعران هم عصر خود، به جريان روز شعر، اعتنايي نداشته اند.

بن در جهان

دوریس لسینگ/ ترجمه ی پدرام لعل بخش/ نشر افراز/ 224 صفحه

   بن در جهان روایتی است از ماجراهای بن لووات، ناکودکی که به انسانهای اولیه شباهت دارد و در کودکی خانواده را به عنوان محیطی تجربه می کند که عادتها و رفتارهایی کینه توزانه علیه او دارند. محیط پیرامون او با وجود مدرن بودن، دنیایی غیرعادی و خطرناک است.

   این رمان ادامه ی رمان فرزند پنجم از دوریس لسینگ است که پیشتر چند ناشر آن را به فارسی ترجمه  و چاپ کرده اند. البته بن در جهان به تنهایی نیز می تواند یک رمان مستقل محسوب شود.

   نویسنده در این رمان توانسته است موضوعات انسانی و عاطفی را به خوبی به تصویر بکشد و میل انسان به تعلق داشتن را نشان دهد. در بخشی از این رمان  آمده است:

   رنامه ریچارد برای سرگرم کردن بن، در واقع به خاطر خودش بود، به همین دلیل ماشینی کرایه کرد تا بن را به تپه های پشت نیس ببرد اما بن مریض بود. هنگامی که به یک میدانگاهی کوچک زیبا یا یک رستوان رسیدند او میلی به بیرون نشستن نداشت، دنبال سایه ای می گشت و حتی آنجام هم تمام مدت چشمش را بسته نگه می داشت.

   گفتنی است که دوریس لسینگ نویسنده ی انگلیسی که در سال 2007 جایزه ی نوبل ادبیات را از آن خود کرد در سال 1919 در ایران و در شهر کرمانشاه  دیده به جهان گشوده است. آن زمان پدر وی به دلیل ماموریت شغلی به همراه خانواده اش در ایران زندگی می کرد.

و این حقیقت

سال بلو/ ترجمه ی منصوره وحدتی/ نشر افراز/ 117 صفحه

   سال بلو نویسنده ی کانادایی آمریکایی است که در سال 1915 در کانادا دیده به جهان گشود. او سپس به آمریکا مهاجرت کرد و کار نویسندگی خود را در این کشور شروع نمود. وی در مدت حیاتش 18 اثر از خود بر جای گذاشته است و برای خلق این آثار توانست جوایزی متعدد  از جشنواره های معتبر ادبی به دست آورد که از آن جمله می توان به جایزه ی انستیتو هنر و ادبیات در سال 1935، جایزه ی بنیاد فورد در سال 1995، جایزه ی پولیتزر در سال 1975 و جایزه ی نوبل در سال 1976 را نام برد.

   وی در آوریل 2005 در سن 89 سالگی درگذشت و این در حالی بود که همزمان او را به عنوان یکی از 18 نامزد جایزه ی بوکر نیز انتخاب کرده بودند.

   نخستین رمان این نویسنده ی موفق کانادایی مرد معلق نام دارد که شرح وقایع روزانه ی زندگی است و چند سال پیش نشر اختران آن را در ایران چاپ و منتشر کرد. و این حقیقت یکی از آثار مطرح این نویسنده ی فقید است که بر اهمیت وجود عشق در زندگی انسان تاکید می کند اما بی بند و باریهای جنسی را به شدت مورد انتقاد قرار می دهد. محل وقوع داستان شهر شیکاگو است.

ناکجا آباد و خشونت

گفتارها و گفتگوهایی از کارل پوپر/ به انتخاب و ترجمه ی خسرو ناقد، رحمان افشاری/ انتشارات جهان کتاب/ 208 صفحه

   کارل ریموند پوپر فیلسوف اتریشی بریتانیایی است که در سال 1902 در هیملهوف وین به دنیا آمد و در سال 1994 در انگلیس درگذشت. پوپر تا اوایل دهه ی چهارم عمرش که کتب <منطق اکتشاف علمی> (1934) را منتشر کرد به صورت فیلسوفی حرفه یی در نیامد، اگر چه از همان سنین نوجوانی ذهنش معطوف مسائل فلسفی شده بود. ابطال پذیری مرکز فلسفه ی پویر است. ابطال پذیری بنابر آنچه خود وی تاکید کرده: <پیشنهادی است برای یک توافق یا قرارداد> شیوه ای برای تمایز و تشخیص گزاره های علمی تجربی از شبه علم. از از نظر پوپر ما نمی توانیم نظریه های خود را چنان نشان دهیم که محتمل باشد حقیقت داشته باشند. اما می توانیم آنها را به گونه یی نشان دهیم که شباهت به حقیقفت داشته باشند. <حقیقت نمایی> مفهومی است که پوپر آن را مطرح می کند. وی بر این عقیده بود که معرفت شناسی باید به مطالعه ی چیزهای عینی شناخته شده بپردازد نه اعمال ذهنی شناخت.

   پوپر علاوه بر آنکه فیلسوف علم و معرفت شناس است، فیلسوف سیاسی نیز هست. او در فلسفه سیاسی اش مفهوم منفعت گرایی  منفی را مطرح می کند. وی با طرح این مفهموم بر ضرورت به حداقل رساندن شر به جای حداکثر رساندن خیر تاکید می کند. او در همین راستای ایده ها و نظریه های آرمانشهری افلاطون، هگل و مارکس را به شدت مورد انتقاد قرار می دهد.

   کتاب ناکجا آباد و خشونت مجموعه یی از گفتارها و نوشتارهای کارل پوپر است که مترجمان کتاب آنها را انتخاب و در یکجا گردآوری کرده اند. برخی از این گفتارها پیشتر به صورت کامل یا ناقص در نشریات منتشر شده اند، اما مترجمان آنها را بازنگری و با متن اصلی تطبیق داده و در یکجا گرد آورده اند.

   علاوه بر مقدمه یی که به قلم خسرو ناقد در ابتدای کتاب درج شده و شرحی دقیق از آثار این فیلسوف و چگونگی انتشار آنها در ایران به دست می دهد، چندین گفتار نیز به چشم می خورد که عبارتند از:

-       جهان اندیشگی کارل ریموند پوپر ، درباره ی زندگی و تحول فکری او به قلم خسرو ناقد

-       درباره ی به اصطلاح منابع شناخت، که متن سخنرانی پوپر در دانشگاه زالسبورگ اتریش است. ابطال پذیری نظریه ها، مبنایی است که مورد تاکید پوپر قرار دارد.

-       درباره ی دانایی و نادانی، تفاوت بین دانستن  به معنای کلاسیک و دانستن به معنای نوین، نکته ای است که پوپر آن را مطرح می کند.

-       ناکجا آباد و خشونت، پروراندن آرزوها و در انداختن طرح های آرمانی و رویابی به قهر و خشونت منجر می شود. جز نگرش عقلانی در حوزه ی اجتماع، توسل به هر نگرشی دیگر سرانجامی جز بر افروختن آتش خشم و کینه در پی نخواهد داشت.

در پایان کتاب نیز دو گفت وگو که در سالهای پایانی عمر پوپر با وی انجام گرفت ضمیمه ی کتاب شده است که عبارتند از:

-       سرچشمه های شناخت گوناگونند

-       بدون آزادی نه به عدالت می رسیم و نه به امنیت