تازه های کتاب در ایران  - بخش یازدهم - بهمن ماه  1389 

 

نسرین پورهمرنگ

 

ماجراهای جاودان در فلسفه

هنری و دانالی توماس/ ترجمه ی احمد شهسا/ 424 صفحه/ چاپ دهم

   فلاسفه ی بزرگ و نامدار، انسانهایی بودند با دغدغه هایی فراتر از امور روزمره ی زندگی و افکار بلندتر و والاتر از افقهای محدود معیشت روزمره اما همین انسانهای والااندیش و بلندنظر، همچون هر انسان خاکی دیگر ناگزیر از ادامه ی زندگی در آشیانه ی زمینی و پاسخگویی به نیازهای طبیعی خود بوده است، از این رو بدیهی است که گهگاه گرفتار خشم شود و گاه دچار افسردگی و اندوه. به قول نویسنده ی کتاب:فیلسوفان حقیقی و پیشرو مردمی خیال پرداز و گوشه نشین نبودند که همواره غرق توهمات و افکار خویش باشند، بلکه سربازانی بی باک و پیشتازانی متهور و با شهامت بودند که با ظلم و ستم و ناروایی ها به ستیزه و جدال بر خاستند و در راه حق و حقیقت، فقر و مذلت و شکنجه و تبعید و استهزای مردمان و حتی مرگ را با گشاده رویی پذیرا شدند.

   کتاب ماجراهای جاودان فلسفه در برگیرنده ی دغدغه ها و فکرهای فلاسفه ی بزرگ با توجه به معیشت روزانه شان است. در زندگی این فلاسفه کنشهایی دیده می شود که گاه سبب حیرت خواننده می گردد، این حیرت از آن روی افزون می شود که می توان زندگی فلاسفه را محصول اندیشه ی آنان دانست.

   در بخشی از مقدمه ی کتاب چنین آمده است:شرح حیات پرماجرای فیلسوفان موضوع اصلی کتاب است. در هر بخش تصویر دل انگیز و جان دار یک عقیده و فکر در قاب وجود فردی که آن را به جهانیان عرضه داشته است، نشان داده می شود. در این بررسی سعی شده است تاریکی ها و سایه ها نیز چون روشنی ها نمودار شوند، زیرا حتی فیلسوفان هم که از مردمان عادی فراتر و از فرشتگان فروترند گاه مرتکب کارهایی می شوند که به دشواری می توان آنها را با معیار افکارشان سنجید.

 درختان ممنوع /

هاینریش هاینه/ ترجمه ی علی عبداللهی/ نشر گل آذین/ 316 صفحه

   کریستین یوهان هاینریش هاینه شاعر قرن 19 میلادی روز 13 دسامبر 1797 در دوسلدورف آلمان دیده به جهان گشود و پس از 59 سال زمانی که یکی از مشهورترین شاعران و خبرنگاران آلمانی به شمار می رفت روز 17 فوریه 1856 در پاریس چشم از جهان فرو بست.

   او که در خانواده یی یهودی زاده شده بود، زندگی حرفه یی خود را با تحصیل در رشته ی حقوق در دانشگاههای گوتیگن، بن و برلین آغاز کرد و بعدها به ادبیات گرایش یافت و به همین دلیل با وجود اینکه در سال 1825 در رشته ی حقوق تحصیلاتش را به پایان رسانید، از قریحه یی شاعرانه برخوردار بود. هاینه در همین زمان به مسیحیت پروتستانی گروید و آلمان را به قصد پاریس ترک کرد و تا پایان عمرش در پاریس اقامت گزید و در این شهر به روزنامه نگاری روی آورد.

   او بیشتر به دلیل اشعار غنایی اش مشهور است و آثارش یکی از پرترجمه ترین نوشتارهای ادبیات آلمانی به شمار می روند. هاینریش هاینه منظومه یی نیز با عنوان فردوسی شاعر در بزرگداشت شاهنامه و حکیم ابوالقاسم فردوسی دارد که در این منظومه به رنجی که فردوسی در سرودن شاهنامه برده و ناسپاسی سلطان محمود غزنوی اشاره می نماید.
   درختان ممنوع گزیده یی از شعرهای عاشقانه ی هاینریش هاینه است که در کتابی دو زبانه به چاپ رسیده و اینک علی عبداللهی آن را به فارسی ترجمه کرده است.  

   این کتاب شامل سه فصل با عنوان عاشقانه ها و ترانه ها، شعرهای اجتماعی، سیاسی و تاریخی، طنزها، اندرزها و اشعار حکمی است. در درختان ممنوع ترجمه شده علی عبداللهی مقدمه یی مفصل در 28 صفحه دارد که در آن مترجم شرحی از زندگی و شعر هاینه آورده است.

 بینش و روش در جامعه شناسی تاریخی

تدا اسکاچپول/ ترجمه ی سید هاشم آقاجری/ نشر مرکز/ 580 صفحه

   جامعه شناسی به عنوان رشته یی علمی، در بسیاری موارد به گذشته نظر داشته است. بسیاری از پروژه های تحقیقاتی برای بررسی اثرات حوادث گذشته بر جامعه ی معاصر محقق صورت گرفته است. بررسی تاثیرات صنعتی شدن اروپا بر حیات اجتماعی این قاره و به ویژه تاثیر بخشهای پویاتر آن بر دیگر کشورها و کشورهای خارج از این قاره، تاکنون به پدیداری آثاری برجسته و ماندگار در تاریخ علوم اجتماعی منجر شده است.

   در آثار بنیانگذاران جامعه شناسی همچون کارل مارکس، آلکسی دوتوکویل، امیل دورکیم و ماکس وبر همواره پرسشهایی از این قبیل که همبستگی اجتماعی جوامع اروپایی در اثر صنعتی شدن دچار چه چالشهایی شده؟ آیا شکلهای جدیدی از همبستگی اجتماعی پدیدار گردیده؟ آیا صنعتی شدن رضایت خاطر مردم را در پی داشته؟ تاثیر توسعه ی اروپا بر دیگر نقاط جهان چه بوده؟ آیا استعمار کهن در شکلهای نوین بازسازی شده؟ و... مورد بحث و چالش قرار گرفته اند.

   جامعه شناسی تاریخ دارای چند ویژگی مهم است:

   نخست اینکه پرسشهایی درباره ی ساختارها یا فرآیندهای اجتماعی در زمان و مکانی مشخص مطرح می شود.

  دوم اینکه فرآیندهای جاری در یک دوره ی زمانی مشخص مورد بررسی قرار می گیرند و زنجیره ی حوادث تحلیل و توضیح داده می شوند.

   سوم ؛ تاثیر متقابل کنشهای معنادار شخصیتها و افراد و زمینه های ساختاری، مورد توجه جامعه شناس قرار می گیرد تا پیامدهای خواسته و ناخواسته در زندگی افراد و تحولات اجتماعی بهتر درک و تبیین شود.

   و چهارم اینکه برخی ابعاد مشخص بعضی ساختارهای اجتماعی و الگوهای تغییر و تحول بیشتر مورد علاقه ی جامعه شناسان است.

   البته در کنار تحولات تاریخی، جامعه شناسان به تفاوتهای اجتماعی و فرهنگی جوامع مورد مطالعه نیز توجه دارند و گذشته ی تاریخی جوامع را همچون ترتیب و توالی یکدست صحنه ها تلقی نمی کنند.  انتخاب افراد و گروهها امکاناتی را به صحنه آورده و به نوبه ی خود امکاناتی دیگر را از صحنه می زداید. امکاناتی برای تغییر و تحول فراهم می شود و برخی شرایط از پیش مهیا شده از میان می رود. پس از نهادینه شدن جامعه شناسی به عنوان رشته یی دانشگاهی در آمریکا، نگرشهای تاریخی بنیانگذاران جامعه شناسی به کنار گذاشته شد. جامعه شناسانی همچون میلز و پارسونز در این مسیر گام برداشتند.

   نظریه ی کارکردگرایی ساختاری پارسونز از آن اندازه ظرفیت برخوردار بود که بتواند بسیاری از تحولات جامعه ی مدرن را توضیح دهد. بسیاری از محققان از همین نظریه برای توضیح تحولات جوامع جهان سوم استفاده کردند. اما در کشورهای سوسیالیستی سابق تفسیرهای تحریف شده از نظریات تاریخی و تکامل گرایانه، مورد تبلیغ قرار می گرفت. ملتها با گذر از مراحل متوالی تولید به سمت نظام بی طبقه ی سوسیالیستی و در نهایت آرمانشهر کمونیستی حرکت می کردند.

   پس از تحولات بلوک شرق، نظریه های مبتنی بر جبر اقتصادی و تکامل گرایی تک خطی جاذبه ی خود را از دست داد، اما بسیاری از محققان جوان برای تبیین اندیشه های مارکسیستی همچنان به نقش آگاهی طبقاتی، فرآیند تاریخی و نقش ساختارهای فرهنگی و سیاسی توجه نشان دادند. همچنین برای طرح دلمشغولیها در زمینه ی  تنوع فرهنگی، فرآیند زمانی، وقایع مشخص و دیالکتیک کنشهای معنادار و عوامل ساختاری مسلط در تحقیقهای جامعه شناختی، اندیشه های آلکسی دوتوکویل و ماکس وبر دوباره مورد توجه برخی محققان قرار گرفت.

   کتاب بینش و روش در جامعه شناسی تاریخی حاصل هم اندیشی و تلاش تعدادی از جامعه شناسان آمریکایی است که هر یک آثار و روشهای به کار گرفته شده به وسیله ی یکی از جامعه شناسان پیشکسوت تاریخی را مورد بررسی قرار داده اند.

   جامعه شناسان تاریخی که روش و آثارشان مورد بررسی محققان جوانتر قرار گرفته عبارتند از: مارک بلوخ، کارل پولانی، آیزنشتاد، رینهارد بندیکس، پری اندرسون، ای. پی. تامپسون، چارلز تیلی، ایمانوئل والرشتاین و برینگتون مور.