روشنایی مهر ِمهرگان و اعتبار عهد آفرینش

* نسرین پورهمرنگ


 

   در تبیین مبانی خردمندانه و فلسفی جشن خجسته‌ی مهرگان، نکاتی قابل تامل مطرح شده است، از جمله اینکه در این روز (16 مهر؛ مهرروز، همزمان با نخستین روز جشن مهرگان) خورشید متولد شد. خورشید در همه‌ی فرهنگ مظهر نور، گرما، حیات و زندگی است.

همچنین فرشته ی مهر واسطه‌ی ارتباط میان پروردگار و انسان‌هاست و مهر و رافت خداوند را به سمت بندگانش هدایت می‌کند.

بنا به باور اهل باستان، فرشته‌ی مهر نگهبان عهد و پیمان و پاسدار جنگجویان در میدان‌های نبرد است. سربازان برای غلبه بر دشمن از مهر کمک می‌طلبیدند و در زمان‌های غیر جنگ نیز برای ایجاد عشق و دوستی و تداوم بهره‌مندی از انوار خورشید، صمیمانه ترین نیایش‌ها را در روزهای جشن مهرگان به درگاه ایزد به‌جای می‌آوردند.

رویش گیاهان و نباتات از شیره‌ی گیاه مقدس هوم و سرسبز شدن زمین به واسطه‌ی کشته و جاری شدن خون گاو مقدس نیز به فرشته‌ی مهر نسبت داده می‌شود.

در رام روز یا مهرگان بزرگ (21 مهرماه) که روز پایانی جشن مهرگان بود نیز واقعه‌یی عظیم و درخور تامل برای ایرانیان عهد باستان اتفاق افتاد. فریدون بر ضحاک غلبه کرد. تاج و تخت پادشاهی و از آن مهمتر فره ایزدی از دست نا‌اهل ستانده و به دست حاکمی عادل سپرده شد.

مهر در برخی نواحی این سرزمین، پایان فصل کشت و کار و آغلز فراغت کشاورزان و برگزاری جشن‌های خرمن است.

اعتبار جشن مهرگان به واسطه‌ی مواردی که اشاره شد بسیلر قابل درک است: اعتدال شب و روز، اعتدال گرما و سرما، بهره‌مندی از نور و روشنایی خورشید، اهمیت فرهنگ سپاسمندی و جشن شکرگزاری برای نعمت‌های خداوند، تقویت دوستی و همبستگی اجتماعی و پایان بیدادگری ضحاک. فریدون؛ مظهر نیکی برتخت می‌نشیند تا خود آغازگر و واسطه‌ی نزول برکت‌های الهی بر بندگانش شود.

اگرچه ایرانیان در تمام طول سال جشن های ماهیانه برگزار می‌کردند، اما نکته ی قابل تامل در اینجاست که دو جشن بسیار بزرگ، معتبر و فراگیر ایرانیان نوروز و مهرگان- در دو هنگامه‌ی اعتدال از سال بهار و پاییز- برگزار می‌شود؛ اعتدال نور و گرما که هردو لازمه‌ی آفرینش و بازآفرینی طبیعت هستند.

از اینروست که روشنایی متولد شده در مهر روزِ جشن مهرگان، تاییدی است بر اعتبار عهد آفرینش که به اعتدال پابرجاست.

ـ-------------------------------------

* منتشر شده در 16 مهر 1392 در هفته نامه‌ی هاتف گیلان